Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
CHRZANÓW
    English text
Cmentarz żydowski w Chrzanowie przy ulicy Borowcowej liczy ponad dwieście lat, a jego powstanie datuje się na 1763 rok. Nekropolia składała się z dwóch części, tzw. dużego i małego cmentarza. "Duży" przetrwał do naszych czasów, chociaż nie w całości. "Mały" znajdował się w miejscu, gdzie dzisiaj jest stacja benzynowa i fragment ulicy Podwale. Oba cmentarze można zobaczyć na planach Chrzanowa z 1842 r., 1843 r. i 1848 r. Jak wynika z pisma wystosowanego w 1961 roku przez Kongregację Krakowską Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego do Ministerstwa Gospodarki Komunalnej, cmentarz przetrwał czasy drugiej wojny światowej w dość dobrym stanie. Istotne zniszczenia zostały dokonane po wyzwoleniu, kiedy to - po przymusowym usunięciu przez władze miasta stróża mieszkającego na terenie nekropolii - "zarówno budynek przycmentarny, jak i cmentarz stały się przedmiotem brutalnej dewastacji. Zerwano okna, drzwi, papę z dachu itd, co spowodowało niszczenie stropów i innych urządzeń. Na samym zaś cmentarzu zniszczono i powalono większość pomników, mur cmentarny w wielu miejscach rozebrano. (....) Cmentarz (....) stał się siedliskiem różnych mętów społecznych, coraz bardziej go dewastujących".
zdobienia macewy cmentarz żydowski w Chrzanowie - macewa macewa z ptakami nagrobek na cmentarzu żydowskim w Chrzanowie
Na obszarze ok 1,6 hektara zachowało się około półtora tysiąca nagrobków, z których najstarszy pochodzi z 15 listopada 1802 roku (20 Marcheszwan 5563). Dzięki wykonanym pracom inwentaryzacyjnym sporządzono spis nagrobków, dostępny na stronie internetowej www.gidonim.com.
Chrzanów - ohel wnętrze ohelu w Chrzanowie macewa z symbolem lwów podtrzymujących koronę macewa w ohelu
jeden z oheli
w Chrzanowie
macewa
Mojżesza Halberstama
macewa
Dawida Halberstama
macewa
Józefa Elimelecha

Ważnym miejscem na cmentarzu są dwa odnowione ohele, stanowiące do dziś cel pielgrzymek Żydów z całego świata. W pierwszym z nich spoczywa zmarły w 1828 roku Salomon Buchner syn Mojżesza, wychowanek słynnego Samuela Szmelke z Nikolsburga (Mikulova), od 1796 roku cadyk w Chrzanowie. Drugi ohel skrywa szczątki rodziny miejscowych cadyków z dynastii Halberstamów:

- zmarłego w 1894 roku Dawida Halberstama, syna Chaima Halberstama z Nowego Sącza, założyciela dynastii cadyków cadyków Chrzanowie. Na jego macewie wyryto te słowa: "Dawid we wszystkich przedsięwzięciach miał powodzenie, a Bóg był z nim. Korona Prawa. Jest on mistrzem, gaonem i najświętszym wśród pozostałych z wielkiego zgromadzenia, potężny mocarz, Książe Prawa i bogobojny, światło wygnania, starzec święty, pobożny i wybitny, mąż boży, święty i czysty" (źródło tłumaczenia: M. Wodziński "Groby cadyków w Polsce"),

- zmarłego w 1902 r. Józefa Zeewa Halberstama syna Dawida , od 1894 r. cadyka w Chrzanowie. Również tu możemy przytoczyć tłumaczenie fragmentu epitafium: "Pan wielki w Prawie i bogobojności, pobożny i pokorny, ukryty w swej sprawiedliwości i cnotach. I wiedza w naszych rękach dzięki uczoności jego. Pan, gaon święty, przywódca wszystkich synów wygnania z Sącza (pamięć sprawiedliwego błogosławiona) mówił o nim, że w cnocie zgodności on jeden w pokoleniu" (źródło tłumaczenia: M. Wodziński "Groby cadyków w Polsce"),

- Naftalego Halberstama syna Dawida (zm. w 1927 roku), kolejnego kontynuatora dynastii chrzanowskich cadyków,

- zmarłego w 1915 roku Mojżesza syna Dawida Halberstama, o którym potomni na jego nagrobku napisali: "Pan wielkie światło, pobożny i wybitny. Bogobojność jego skarbem. Skromny i pokorny, miłujący sprawiedliwość i pobożność, czcigodne, święte i chwalebne jego imię" (źródło tłumaczenia: M. Wodziński "Groby cadyków w Polsce"),

- Józefa Elimelecha Halberstama syna Mojżesza, przewodniczącego sądu rabinackiego w Chrzanowie, który "zmarł w czystości o brzasku we wtorek 8 tewet roku 667 według krótkiego rachunku" (25 grudnia 1906 r.),

- Barucha Halberstama syna Mojżesza, zmarłego w dniu 7 października 1916 roku

macewy na cmentarzu żydowskim w Chrzanowie Chrzanów - kirkut macewa z płaskorzeźbą palmy cmentarz żydowski - Chrzanów

Na cmentarzu znajduje się też zbiorowa mogiła 37 osób, rozstrzelanych przez Niemców w 1939 roku.

W miejscowym muzeum można uzyskać adres osoby przechowującej klucze do bramy cmentarnej.

tekst: Artur Cyruk, K. Bielawski
zdjęcia: Barbara Krzanik, Małgorzata Płoszaj
zdjęcie panoramiczne: Jacques Lahitte

Więcej informacji o historii Żydów w Chrzanowie znajdziesz na stronie Chrzanow; the Life and Destruction of a Jewish Shtetl. Krótkie filmy video, nakręcone na cmentarzu w Chrzanowie znajdziesz w serwisie Youtube: Film 1 * Film 2 * Film 3 * Film 4

MACEWY Z CMENTARZA ŻYDOWSKIEGO W CHRZANOWIE
Poniżej zamieszczamy treść inskrypcji z wybranych macew z cmentarza żydowskiego w Chrzanowie
(tłumaczenie & zdjęcia: Renata Uszyńska).
macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta czysta i nieskazitelna, cnotliwa i prawa.
Pani Lea, córka szanowanego pana, mistrza Josefa Jozla, błogosławionej pamięci!
Która odeszła do swej wieczności.
Zmarła 6 dnia, 24 miesiąca cheszwan roku 563 (19.11.1802) według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

24 cheszwan 563 - 19.11.1802

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta poważana i cnotliwa.
Pani Bajla, córka naszego nauczyciela, pana i naszego mistrza Gerszona,
błogosławionej pamięci!
Zmarła 3 dnia, 19 tewet roku 591 według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

19 tewet 591 - 4.1.1831

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta poważana, cnotliwa i pobożna.
W swoich przykazaniach była uważna.
To jest ta pani Frajdel, błogosławionej pamięci!
Córka szanowanego pana, mistrza Icchaka Jakowa, oby jego światło świeciło nadal!
Zmarła w dobrej sławie 10 kislew 591.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

10 kislew 591 - 26.11.1830

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta poważana i cnotliwa w swoich czynach.
Zajmowała się przykazaniami przez wszystkie dni.
Sędziwa pani Kajla,
córka biegłego i przenikliwego nauczyciela Chaima Segala,
niech pamięć sprawiedliwego będzie błogosławiona!.
Odeszła jej dusza w wigilię nowego miesiąca tamuz roku 587 według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

wigilia nowego miesiąca tamuz 587 - 25.6.1827

macewa z Chrzanowa

Tu został pochowany mąż prawy w hojności, który postępował drogą ludzi dobrych.
Działał i handlował sumiennie.
Jego dom był szeroko otwarty i jego stół dla wszystkich nakryty.
To jest zmarły, szanowany Szraga Fejwel, syn zmarłego, szanowanego Szlomo,
błogosławionej pamięci!
Zmarł w dobrej sławie 6 dnia w wigilię świętego szabatu 24 tewet 585 według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!

24 tewet 585 - 14.1.1825

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta poważana, droga i prawa.
W przykazaniach "Chany" miała się na baczności.
Czyniła dobro, a nie zło przez wszystkie dni jej życia.
To jest cnotliwa pani Rachel córka pana Szlomo Zelmana, błogosławionej pamięci!
Zmarła w dobrej sławie 2 dnia miesiąca marcheszwan roku 587.
według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

2 marcheszwan 587 - 2.11.1826

macewa z Chrzanowa

Nagrobek kobiety dzielnej.
Chluba jej dzieci, bogobojna.
I czyniła dobro przez wszystkie jej dni.
Pani Sara, córka szanowanego pana, mistrza Cwi, błogosławionej pamięci!
Zmarła w dobrej sławie dnia 24 elul roku 588.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

24 elul 588 - 3.9.1828

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta cnotliwa i pobożna w jej przykazaniach, była czysta w swoich czynach [...]. To jest ta pani Milka, błogosławionej pamięci!
Córka naszego nauczyciela, pana i naszego mistrza Jehudy, błogosławionej pamięci!
Zmarła w dobrej sławie 4 siwan 590).
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

4 siwan 590 - 26.5.1830

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta poważana w swoich czynach.
Była miła przez wszystkie swoje dni. Postępowała drogą prawości.
Przykazania Boga zachowywała.
To jest ta cnotliwa pani Mindel, córka zmarłego szanowanego pana Szymszona,
błogosławionej pamięci!
Zmarła w dobrej sławie 9 kislew roku 586 według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

9 kislew 586 - 19.11.1825

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta poważana i przyzwoita w czynach dobrych, była miła.
Cała godność królewskiej córki w jej wnętrzu.
To jest ta cnotliwa pani Etil Chaja, córka szanowanego pana Icchaka Ajzyka,
niech Miłosierny zachowa go i zbawi!
Zmarła w dobrej sławie 5 tewet 586 według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

5 tewet 586 - 15.12.1825

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta poważana i cnotliwa pani Rachel,
córka zmarłego pana Szymszona, błogosławionej pamięci!
Która zmarła i odeszła do świata w świętości i czystości.
I zabrała się dnia 6 nisan w roku 587 według małej rachuby.

6 nisan 587 - 3.4.1827

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta poważana, droga i prawa.
Cała godność córki królewskiej w jej wnętrzu. W swoich czynach była miła.
To jest cnotliwa pani Mindel, córka zmarłego, szanowanego pana Dawida Segala, błogosławionej pamięci!
Zmarła w dobrej sławie 12 marcheszwan roku587 według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

12 marcheszwan 587 - 12.11.1826

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta poważana, była droga.
W przykazaniach "Chany" była uważna. W swoich czynach dobrych była uprzejma.
To jest ta cnotliwa pani Brajndel, córka zmarłego, szanowanego pana Jeszaji,
błogosławionej pamięci!
Zmarła w dobrej sławie 20 "pocieszyciela" aw w roku 588 według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

20 "pocieszyciela" aw 588 - 31.7.1828

macewa z Chrzanowa

Tu został pochowany mąż zacny i prawy.
Czynił też dobro w swoim życiu. I żył z trudu swych rąk, aż zabrano go do nieba.
To jest nasz nauczyciel, pan Szlomo Zelman,
syn naszego nauczyciela, pana Mosze, błogosławionej pamięci!
Zmarł 27 aw roku 591 według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!

27 aw 591 - 6.8.1831

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana kobieta poważana, ta prawa.
W przykazaniach "Chany" była uważna.
Pani Chana, córka szanowanego pana Chaima, błogosławionej pamięci!
Zmarła 7 aw roku 591
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

7 aw 591 - 17.7.1831

macewa z Chrzanowa

Tu pochowana.
Zwiążcie lamentem i napełnijcie zmartwieniem swoje serca z powodu kobiety cnotliwej
pani Tamar, córki pana Icchaka Icka.
Zmarła w dobrej sławie 10 aw roku 591 według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

10 aw roku 591 - 20.7.1831

macewa z Chrzanowa

Tu został pochowany mąż zacny i prawy w swoich czynach,
sprawiedliwa jego droga i jego ścieżka.
To jest ten uczony, nasz nauczyciel, pan Mordechaj,
syn pana Jehudy Leiba, błogosławionej pamięci!
Został pochowany w dobrej sławie 9 aw roku 591 według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!

9 aw roku 591 - 19.7.1831

macewa z Chrzanowa

Tu został pochowany mąż zacny i prawy.
To jest dostojny, drogi i wywyższony, szanowany pan Jakow,
syn pana Chaima, błogosławionej pamięci!
Zmarł w dobrej sławie 16 aw 591 według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!

16 aw 591 - 26.7.1831

 
Kliknij tu, by pobrać teksty inskrypcji w języku hebrajskim
cmentarz żydowski w Chrzanowie
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Chrzanowa i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas