Cmentarz żydowski w Ciechanowie jest położony przy ul. Gwardii Ludowej WRN, zajmuje działkę nr 977 o powierzchni 2,17 ha, na planie prostokąta.

Cmentarz powstał nie później niż w 1886 r., w tym czasie znajdował się poza miastem. Został założony w związku z wykorzystaniem powierzchni tzw. starego cmentarza żydowskiego przy ul. Tylnej i ul. Zagumiennej oraz z wprowadzonymi w XIX w. przepisami, które nakazywały tworzenie cmentarzy poza terenem zabudowanym.

Na cmentarzu pochowano kilka tysięcy osób. Dokładna liczba pochówków nie jest znana. Tylko w latach 1900-1910 w aktach metrykalnych miejscowego dozoru bóżniczego odnotowano 621 zgonów. W północno-zachodnim narożniku cmentarza znajdował się dom przedpogrzebowy.

W latach II wojny światowej na cmentarzu rozstrzeliwano i grzebano ofiary niemieckich zbrodni, m.in. 7 listopada 1942 r. pochowano 68 Żydów zamordowanych w szpitalu przy ul. Zagumiennej, a 17 grudnia 1942 r. - czterech członków Armii Krajowej, powieszonych na Zamku w Ciechanowie. W czasie wojny rozpoczął się proces dewastacji cmentarza, kontynuowany w kolejnych dekadach.

W drugiej połowie lat 40. XX w. cmentarzem opiekowali się działacze Komitetu Żydowskiego i Żydowskiego Zrzeszenia Religijnego w Ciechanowie. Odzyskali część nagrobków wykorzystanych przez Niemców do utwardzania ulic, ustawili pomniki, na cmentarz przenosili ciała ofiar Zagłady, które ekshumowano z grobów na terenie miasta i w okolicy. Z czasem ocalali z Zagłady (w 1946 r. w mieście mieszkało 39 Żydów) opuścili Ciechanów.

W latach 1962 r. ziomkostwo Żydów ciechanowskich w Paryżu wzniosło na cmentarzu pomnik ku czci ofiar Zagłady.

Od 2016 r. cmentarz stanowi własność Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, która przeprowadziła restaurację pomnika i oznaczyła granice cmentarza. Prace zostały zrealizowane we współpracy m.in. z potomkami ciechanowskich Żydów i organizacją Friends of Jewish Heritage in Poland.

Tekst: Krzysztof Bielawski
Zdjęcia: Sławomir Topolewski