Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
DOBRODZIEŃ

W historii społecznosci żydowskiej Dobrodzienia jest kilka znaczących dat. W roku 1846 pożar miasta zniszczył synagogę wybudowaną w 1781 roku. Już w 1848 roku wybudowano nową synagogę, w 1850 dużą łaźnię, a w 1863 dwuklasową szkołę. W 1922 r. Dobrodzień (w jęz. niem. Guttentag) stał się miastem powiatowym. Do państwa niemieckiego należał od czasu kiedy Śląsk stał się pruski. Gdy w 1922 r. dokonano podziału powiatu lublinieckiego, Dobrodzień pozostał niemiecki miastem niemieckim. Od 1935 roku rozpoczęła się potajemna emigracja Żydów do USA listopadzie Szwajcarii. W listopadzie 1938 w "Kryształową Noc" spalono synagogę żydowskich zniszczono szereg żydowskich objektów, między innymi bardzo znany sklep w rynku należący do rodziny Siednerów. Ostatni Żydzi Dobrodzienia zginęli w obozach zagłady.

Cmentarz żydowski założony w końcu XVII wieku o pow. 0,54 hektara jest ogrodzony murem z cegły. Położony przy ul. Lublinieckiej, z dala od miasta, wśród uprawnych pól przetrwał zawieruchę wojenną. Po wojnie, po opuszczeniu domu przycmentarnego przez rodzinę ostatniego grabarza i opiekuna cmentarza - dom wyburzono. Od tego czasu nikt się cmentarzem nie opiekował, chociaż jeszcze w 1971 roku na murze była tabliczka, że jest to cmentarz zabytkowy, ale potem została zerwana. Cmentarz zarastał i był dewastowany, a cegły z muru znikały.

Pierwsze próby odnowienia niszczejącego cmentarza poczyniono już w 1987 roku, ale do realizacji nie doszło. Dopiero w 2001 roku dzięki inicjatywie "Antyschematy" doszło do renowacji nekropolii. Młodzież Niemiec Izraela, Niemiec i Polski oczyściła teren z chaszczy, odkopano i podniesiono powalone nagrobki. Potłuczone części, których nie dało się złożyć, umieszczono na zachodnim murze tworząc lapidarium. Wejście zamknięto nową, metalową, ażurową bramą, na której umieszczona jest wykuta duża menora. Na cmentarzu znajduje się około dwustu płyt nagrobnych, a najstarszy nagrobek pochodzi z 1773 roku.

tekst: Ryszard Bielawski

MACEWY Z DOBRODZIENIA
Poniżej zamieszczamy zdjęcia i tłumaczenia inskrypcji wybranych macew z cmentarza żydowskiego w Dobrodzieniu. (foto: S. Bieniek, tłumaczenie: R. Uszyńska)
Dobrodzień - macewa
Tu pochowany.
Młodzieniec Simche, syn uczonego w Torze pana Jeszajahu Grossa.
Zmarł w dniu Szemini Aceret-22 tiszri (8.10.1898)
i został pogrzebany dzień po święcie, 659 (9.10.1898) według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Zmarła 5 dnia 22 marcheszwan (20.11.1856) i została pogrzebana
6 dnia w wigilię świętego szabatu 617 (21.11.1856) według małej rachuby.
Tu została pochowana kobieta cnotliwa, dobra, która swoje ręce kierowała do biednych,
a swoją dłoń otwierała do ubogiego. Kroczyła drogą prawości.
Bogobojność była jej skarbem.
Pani Perla, córka naszego nauczyciela, pana i naszego mistrza, pana Mordechaja Wolnera, błogosławionej pamięci!
Żona pana Szymszona Ringa, oby jego światło świeciło nadal!
Zmarła w wieku 70 lat. Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa
Tu została pochowana kobieta poważana, cnotliwa.
Pani Szprynca, córka zmarłego pana, mistrza Cwi Hirsza, błogosławionej pamięci!
Zmarła 2 dnia 1 nowego miesiąca tamuz (10.06.1804)
i została pogrzebana następnego dnia 3 dnia
564 (11.06.1804) według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Tu pochowana kobieta poważana, droga. Pani Trajndel,
córka uczonego w Torze, pana Dawida, błogosławionej pamięci!
Żona uczonego w Torze, pana Mosze Bergmana, błogosławionej pamięci!
Zmarła 6 dnia w wigilię świętego szabatu, w wigilię nowego miesiąca
elul (3.09.1853) i została pogrzebana
1 dnia 2 nowego miesiąca elul 613 (5.09.1853) według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Świadkiem będzie ten kopiec i świadkiem będzie ta macewa z powodu
grobu męża zacnego i prawego, który postępował zacnie.
I bogobojny przez wszystkie swoje dni. Drogi i szanowany, zacny u Boga i u ludzi. Szanowany pan Meir, syn szanowanego pana Jakowa
Icchaka, który zmarł 5 dnia 10 siwan (11.06.1840)
i został pogrzebany następnego dnia, 6 dnia 11 siwan roku 600 (12.06.1840)
według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Kamień nagrobkiem na grobie kobiety cnotliwej i sławnej.
Pani Fajga.
Żona zmarłego, szanowanego pana Jehudy Arie Hozdarfa,
która zmarła 2 dnia 25 elul roku 617 (14.09.1857) według małej rachuby.
Dobrodzień - macewa
Tu została pochowana kobieta. [...]
Dawała chleb głodnym, jej dom był szeroko otwarty. Przestrzegała przykazań "Chany".
To jest pani Riwka córka szanowanego pana Natil [..]
Zmarła w dobrej sławie 2 dnia Szawuot - 7 siwan roku 562 (7.06.1802)
według małej rachuby.
I odeszła do wieczności.
Niech odpoczywa w Edenie w jedności z żyjącymi.
Dobrodzień - macewa Tu grób kobiety poważanej i cnotliwej. Prowadziła swoich synów i swoje córki,
aby kroczyły drogą dobra i prawości.
Pani Mirel, córka pana Meira Bart.
Wdowa po panu Menachemie Szlezinger.
Zmarła w wieku 68 lat. 1 dnia 18 tamuz 647 (10.07.1887) według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Tu ukryty mąż zacny i prawy, bogobojny.
Pan Icchak, syn uczonego w Torze, pana Jehudy ha-Lewi Friedlandera.
Odszedł do wieczności
28 ijar 632 (5.06.1872) według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Tu pochowana kobieta poważana.
Pani Gitel Noher, córka szanowanego pana
Jehudy ha-Kohen Nothmana błogosławionej pamięci!
Zmarła w dobrej sławie 2 dnia Rosz ha-szana- 2 tiszri (17.09.1871).
I została pogrzebana następnego dnia w post Gedalji - 3 tiszri roku 632 (18.09.1871) według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Tu pochowana
panna Sara Szott, córka pana Mordechaja.
Zmarła w nocy na zakończenie świętego szabatu 13 siwan (8.06.1873)
i została pogrzebana 2 dnia 15 siwan (10.06.1873) 633 według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Tu został pochowany.
Mąż zacny i prawy, który postępował drogą prawości,
szanowany pan Chaim Heilborn.
Zmarł 1 dnia 21 adar I (3.03.1842), i został pogrzebany
3 dnia 23 miesiąca roku 602 (5.03.1842) według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Dnia 12 adar 577 (28.02.1817) według małej rachuby.
Tu została pochowana kobieta poważana, zacna i prawa.
Dawała chleb głodnym i biednym,
udzielała także dobroczynności, miła w swoich czynach.
To jest cnotliwa i pobożna pani Gitel, córka szanowanego pana Abrahama, błogosławionej pamięci!
Zmarła w dobrej sławie i odeszła do nieba.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Tu został pochowany.
Uczony w Torze, pan Menachem, zwany Mendel, syn uczonego w Torze, pana Icchaka.
Zmarł w wigilię nowego miesiąca aw (24.07.1873)
i został pogrzebany następnego dnia nowego miesiąca
aw roku 633 (25.07.1873) według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Świadkiem będzie ten kopiec i świadkiem będzie ten pomnik nad grobem męża,
który postępował zacnie od początku aż do końca swoich dni.
Drogi, szanowany pan, mistrz Awraham,
syn drogiego, szanowanego pana Dawida Wendrinera.
Zmarł w święty szabat w wigilię Szawuot- 5 siwan (30.05.1846)
i został pogrzebany 1 dnia Szawuot - 6 siwan roku 606 (31.05.1846)
według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa

Tu został pochowany
mąż zacny i prawy. Postępował zacnie,
bogobojny przez wszystkie swoje dni.
To jest drogi starzec, szanowany pan, mistrz Ajzyk Zolmerzicz,
który zmarł 1 dnia 17 aw i został pogrzebany w tym samym dniu 600 (16.08.1840)
według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!

Dobrodzień - macewa Tu został pochowany.
Mąż prawy w szczodrości.
Całe swoje życie żył z trudu swych dłoni.
To jest szanowany pan Mosze Behm,
syn zmarłego, szanowanego pana Jakowa Kopel,
błogosławionej pamięci! Zmarł i został pogrzebany 6 dnia
w wigilię świętego szabatu 19 marcheszwan 581 (27.10.1820)
według małej rachuby. Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Tu został pochowany.
Uczony w Torze, pan Chaim, syn uczonego w Torze, pana Aszera Frankela.
Zmarł 4 dnia w wigilię nowego roku - 29 elul roku 648 (5.09.1888)
i został pogrzebany 2 dnia nowego roku,
w roku 649 (7.09.1888) według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Można i znana, kobieta dzielna.
Chluba jej męża i jej dzieci, kobieta bogobojna.
Czyniła dobro przez wszystkie swoje dni.
Pani Bajla, córka uczonego w Torze, pana Israela.
Odeszła jej dusza w starości i błogosławionym wieku
10 adar pierwszego (10.02.1919).
I została pogrzebana 13 tego miesiąca 679 (13.02.1919)
według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Tu pochowany mąż zacny i prawy. Postępował zacnie.
Szanowany pan Chaim Frenkel,
syn szanowanego pana Meira ha-Kohen.
Zmarł w dobrej sławie w wieku 81 lat.
4 dnia 20 kislew 660 (22.11.1899) według małej rachuby.
Niech jego dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa 1 dnia 26 elul 574 (11.09.1814) według małej rachuby.
Tu została pochowana. Kobieta dzielna. Czyniła sprawiedliwość.
Była cnotliwa jak Abigail, jak Debora była mądrą kobietą.
Odeszła jej dusza do nieba.
Przez wszystkie swoje dni kroczyła drogą prawości.
Przykazania Boga zachowywała.
Pani Bajla, córka zmarłego pana, mistrza Mosze ha-Lewi, błogosławionej pamięci!
Zmarła i została pogrzebana w wyżej wspomnianym dniu.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Tu pochowana
kobieta droga i prawa.
Jej imię było znane w bramach.
Pani Frumet, córka pana Jozla Frid
Lender, błogosławionej pamięci! Odeszła w dobrej sławie
i została złączona ze swym narodem.
2 dnia 16 siwan 5563 (6.06.1803).
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa

Tu pochowana kobieta poważana.
Pani Towa,
córka szanowanego pana Icchaka Icka, błogosławionej pamięci!
Żona szanowanego pana Jehudy Leiba Fridlendera.
Zmarła 6 dnia w wigilię świętego szabatu 17 adar (13.03.1857)
i została pogrzebana 1 dnia tego miesiąca 617 (15.03.1857) według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!

Dobrodzień - macewa Tu pochowana kobieta poważana, korona domu, dobra dla wszystkich.
Pani Adela,
córka uczonego w Torze Awrahama Friedlender, błogosławionej pamięci!
Żona szanowanego pana, mistrza Zew Zahroier.
Zmarła w kwiecie wieku.
Została opłakana przez wszystkich jej znajomych.
4 dnia 9 tamuz roku 617 (1.07.1857) według małej rachuby.
Niech jej dusza będzie związana w węzeł życia!
Dobrodzień - macewa Zmarła 5 dnia 11 adar II 581 (15.03.1821) według małej rachuby.
Tu ukryta i pochowana kobieta prawa i stara, cnotliwa, wierna.
To jest kobieta, pani Miriam,
córka zmarłego
naszego nauczyciela, pana Bendeta, błogosławionej pamięci!
Żona szanowanego pana Szimona.
I zmarła i odeszła do świata prawdy.
I odeszła jej dusza do domu schronienia pod skrzydła boskiego ducha.
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Dobrodzienia i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas