Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
SULBINY k. GARWOLINA

Cmentarz dawnej gminy żydowskiej w Garwolinie jest położony około 3,5 km na południowy wschód od centrum miasta, we wsi Sulbiny, około 300 m na wschód od ul. Warszawskiej, w obrębie większej działki geodezyjnej nr 1234.

17 października 1862 r. przedstawiciele Okręgu Bóżniczego w Garwolinie podpisali umowę dzierżawy wieczystej gruntu o powierzchni 4 mórg, na planie prostokąta o wymiarach 15 x 80 prętów. Okręg Bóżniczy zobowiązał się do ogrodzenia terenu murem oraz rowem z obwałowaniem, budowy domu przedpogrzebowego, mieszkania grabarza i składu narzędzi.

Podczas drugiej wojny światowej rozpoczęła się dewastacja cmentarza. Według pisma Komitetu Żydowskiego w Garwolinie z 1 czerwca 1945 r., "wszystkie nagrobki z tego cmentarza zostały w barbarzyński sposób powyrywane i przewiezione do miasta Garwolina, gdzie okupant nagrobkami tymi wyłożył chodniki w mieście, urządził przy swych mieszkaniach śmietniki i w ogóle użył tych nagrobków do celów publicznych. Sam zaś cmentarz został przez okupanta zaorany, ogrodzenie zniszczone". Po wojnie Komitet planował odzyskanie i przewiezienie na cmentarz około tysiąca nagrobków z całego powiatu, wzniesienie pomnika, otoczenie terenu żywopłotem akacjowo-głogowym. Koszt projektu oszacowano na 103 000 zł. Po otrzymaniu co najmniej 31.000 zł z Centralnego Komitetu Żydów w Polsce, 18 lipca 1945 r. Komitet Żydowski w Garwolinie reprezentowany przez Szmula Laksmana podpisał umowę na przewiezienie na cmentarz około 160 nagrobków wykorzystanych jako posadzka w stajni.

Garwolin - archiwalne zdjęcie cmentarza żydowskiego
Szmul Laksman przy macewie na cmentarzu w Garwolinie (źródło: Księga Pamięci Garwolina)

Na cmentarz przenoszono także zwłoki osób ekshumowanych z grobów w okolicznych miejscowościach, między innymi latem 1948 r. odbył się wtórny pochówek ośmiu członków rodzin Icka Wajcera i Dawida Lichtensztajna, zamordowanych w Ciechominie 8 maja 1943 r. oraz siedmiu partyzantów z oddziału "Maksa".

Przypuszczalnie po wyjeździe większości ocalałych z Garwolina i rozwiązaniu Komitetu Żydowskiego nasilił się proces niszczenia cmentarza przez okoliczną ludność.

Pod koniec lat 80. władze terenowe zleciły wykonanie w pobliżu cmentarza pomnika ofiar Zagłady. Do realizacji projektu nie doszło.

W wyniku dewastacji obecnie na cmentarzu znajduje się około 20-30 nagrobków w różnym stanie zachowania, wykonanych z polnych kamieni granitowych oraz piaskowca, z których najstarszy jest datowany na 1868 r. Brak ogrodzenia, granice cmentarza są nieczytelne. Teren porasta las sosnowo-dębowy.

W ostatnich latach prace porządkowe na cmentarzu wykonywały osoby związane z portalem Garwolin.org oraz harcerze z Hufca "Orłów" w Garwolinie.

Cmentarz jest wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Częściowy spis zachowanych nagrobków jest dostępny na stronie Fundacji Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich: https://cemetery.jewish.org.pl/list/c_8.

Tekst & zdjęcia: Krzysztof Bielawski
Źródło:
Archiwum Państwowe w Otwocku, Hipoteka w Garwolinie, sygn. 168/118, Dobra Sulbiny Górne.
Archiwum Państwowe w Siedlcach, Urząd Wojewódzki w Siedlcach, sygn. 1403/1336, Cmentarz żydowski w Siedlcach.
Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego im. E. Ringelbluma, Wydział Budowlany Centralnego Komitetu Żydów w Polsce, sygn. 303/X/16, Stan i zabezpieczenie cmentarzy.
"Biuletyn Żydowskiej Agencji Prasowej" z 09.07.1948.
Kosior K., Sulbiny, [w:] Województwo mazowieckie. Cmentarze żydowskie. Weryfikacja zasobu wykonana przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, red. M. Rymkiewicz, I. Kosyl, [kps] Warszawa 2018.

Garwolin - macewa na cmentarzu żydowskim cmentarz żydowski w Garwolinie nagrobek na cmentarzu żydowskim w Sulbinach kirkut w Garwolinie
nagrobek na cmentarzu żydowskim w Garwolinie Garwolin - macewa kirkut w Sulbinach Tu pochowana niewiasta poważana pani Ester Necha Rachel, córka naszego nauczyciela Jehudy Kaca błogosławionej pamięci. Zmarła 8 siwan roku 654 według małej rachuby. Niech jej dusza zostanie włączona w wieniec życia wiecznego. (tłum. Anna Kulpa. 8 siwan 654 r. = 12 czerwca 1894 r.).
Poszukujemy wszelkich informacji o tym cmentarzu: jego historii, wyglądzie przed wojną i po jej zakończeniu, procesie dewastacji, nagrobkach znajdujących się poza cmentarzem.
Korespondentom gwarantujemy dyskrecję.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas