Cmentarz żydowski w Gorzowie Wielkopolskim jest położony przy ul. Gwiaździstej, na wzniesieniu, w którego północnej części znajduje się rozległy wąwóz, w obrębie działki geodezyjnej nr 1830 na nieregularnym planie, o powierzchni 7148 m kw.

Data założenia cmentarza nie jest znana. Powstał przypuszczalnie nie później niż w pierwszych dekadach XVIII w. W latach 1815-1835 teren został ogrodzony kamiennym murem. Około 1860 r. przed wejściem został zbudowany dom przedpogrzebowy, a w 1927 r. w jego pobliżu wzniesiono drugi budynek, na planie z 1930 r. opisany jako kostnica.

Podczas II wojny światowej nazistowskie władze podejmowały próby sprzedaży cmentarza oraz nagrobków, jednak przypuszczalnie nie doszło do transakcji. W tym czasie na cmentarzu dokonywano pochówków jeńców radzieckich i Żydów zmarłych w pobliskim obozie pracy przymusowej.

Cmentarz przetrwał wojnę w dobrym stanie i został zdewastowany w kolejnych dekadach. Większość nagrobków została skradziona, zabudowania wykorzystywano jako warsztaty. Przy bramie wzniesiono budynek gospodarczy.

10 marca 1961 r. - w następstwie uchwały Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gorzowie Wielkopolskim z 25 września 1957 r. - Minister Gospodarki Komunalnej podpisał zarządzenie o zamknięciu cmentarza dla celów grzebalnych.

W 1964 r. na zlecenie Miejskiej Rady Narodowej w Gorzowie Wielkopolskim na cmentarzu przeprowadzono pielęgnację zieleni, zasypano doły, rozebrano część muru i wywieziono rozbite nagrobki.

W latach 80. zabudowania cmentarne były wykorzystywane przez Miejskie Przedsiębiorstwo Remontowe Obiektów Szkolnych. Cmentarzem interesowało się Muzeum Okręgowe w Gorzowie Wlkp., które planowało otoczyć go opieką.

W latach 1992-1999 cmentarz został uporządkowany, część destruktów macew przytwierdzono do muru. Prace sfinansowano z funduszy m.in. należącego do Wawrzyńca Zielińskiego przedsiębiorstwa Poraj oraz z programu PHARE.

W 2006 r. cmentarz  wpisano do rejestru zabytków nieruchomych.W 2008 r. w wyniku restytucji mienia przedwojennych gmin żydowskich właścicielem cmentarza został Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, a w 2009 r. - Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Od 2008 r. prace porządkowe na cmentarzu wykonuje Stowarzyszenie Człowiek w Potrzebie - Wolontariat Gorzowski.

W 2025 r. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa "Wspólnie dla dziedzictwa" we współpracy z miejscowymi wolontariuszami przeprowadziła prace, których celem było odsłonięcie i udokumentowanie nagrobków, które pokryła roślinność. W projekcie wzięło udział około 30 wolontariuszy - w większości uczniów 2 Liceum Ogólnokształcącego m. Marii Skłodowskiej-Curie w Gorzowie Wlkp. oraz studentów Akademii im. Jakuba z Paradyża. Wolontariusze odkryli i sfotografowali kilkadziesiąt macew. Na podstawie zdjęć dr Sławomir Pastuszka przetłumaczył inskrypcje i wykonał karty ewidencyjne nagrobków.

Na cmentarzu znajduje się około 200 nagrobków w różnym stanie zachowania: w większości betonowych i piaskowcowych obramień, kilkadziesiąt stel z piaskowca i granitu oraz około 20 zdewastowanych grobowców architektonicznych, przylegających do muru. Najstarsza zidentyfikowana macewa jest datowana na 1734 r. lub 1737 r. Przy wejściu znajduje się dom przedpogrzebowy (obecnie dom pobytu dziennego seniorów) oraz przebudowany budynek kostnicy, wykorzystywany jako warsztat samochodowy. Cmentarz otacza ogrodzenie z cegły, kamieni zwieńczonych ceglanym daszkiem oraz z metalowych przęseł. Wejście prowadzi przez zrekonstruowaną bramę. Wewnętrzny podział południowej części cmentarza wyznaczają dwa rzędy kasztanowców. Na cmentarzu rosną drzewa uznane za pomniki przyrody: dęby szypułkowe o obwodzie 341 i 430 cm oraz bluszcz pospolity o obwodzie 25-35 cm.

Tekst: Krzysztof Bielawski

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa "Wspólnie dla dziedzictwa".