Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
JELENIA GÓRA

Jak podaje "The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust", wyznawcy judaizmu w Jeleniej Górze (w języku niemieckim: Hirschberg) wzmiankowani są już w pierwszej połowie XIV wieku, jednak istotny rozwój osadnictwa żydowskiego w mieście przypada na wiek dziewiętnasty. Wiadomo, że w 1810 roku w Jeleniej Górze żyło 33 Żydów. Siedemdziesiąt lat później ich liczba sięgnęła 450 osób. Zapewne wielu jeleniogórskich Żydów wzięło udział w powszechnej na przełomie XIX i XX wieku emigracji zarobkowej do Ameryki - w 1931 roku w Jeleniej Górze mieszkały już bowiem tylko 184 osoby pochodzenia żydowskiego. Podczas "Nocy Długich Noży" ofiarami nazistów padło trzech Żydów z Jeleniej Góry. Nasilające się represje powodowały dalszy odpływ Żydów z miasta. W 1937 roku w Jeleniej Górze żyło 146 osób tej narodowości. W czasie "Nocy Kryształowej" hitlerowskie bojówki zniszczyły synagogę, cmentarz oraz wiele sklepów i zakładów należących do Żydów. Do 1939 roku w mieście pozostało już tylko 67 żydowskich mieszkańców. Większość z nich została deportowana do Terezina i gett na terenie Generalnej Guberni. Holocaust dane było przeżyć nielicznym.

Gmina żydowska w Jeleniej Górze posiadała dwa cmentarze. Pierwszy z nich został założony około 1820 roku, na obszarze ograniczonym obecnymi ulicami: Nowowiejską, Na Skałkach, Studencką. Po tej nekropolii nie ma dziś śladu. W 1879 roku (niektóre źródła fakt ten datują rok później) wobec rozwoju liczebnego społeczności jeleniogórskich Żydów, powstała nowa nekropolia wyznania mojżeszowego, zlokalizowana przy ul. Sudeckiej, naprzeciw obecnego cmentarza komunalnego. W 1910 roku jej teren został powiększony. Wiadomo, że na cmentarzu wzniesiono budynek domu przedpogrzebową. Do dziś zachowało się kilka zniszczonych nagrobków. Piotr Piluk w swym artykule "Nekropolia jeleniogórskich Żydów" ("Słowo Żydowskie, nr 19) pisze, iż "ostatni nagrobek, jaki wznieśli niemieccy Żydzi, pochodzi z 1941 roku, natomiast po wojnie odbyło się kilka pochówków - między innymi w 1946 roku, stella zachowana. Oprócz wspomnianych, zachowało się jeszcze kilka przeważnie dwudziestowiecznych nagrobków oraz aleja lipowa". Warto też przytoczyć fragment listu, jaki w 1993 roku przesłała jedna z mieszkanek Jeleniej Góry do Społecznego Komitetu Opieki nad Cmentarzami i Zabytkami Kultury Żydowskiej w Polsce: "Pozostały już tylko nieliczne nagrobki, jedne uszkodzone, inne poprzewracane, a jeszcze inne w stanie, który pozwala na odczytanie napisów. Faktem jest, że cmentarza nie zniszczyli Niemcy, uległ dewastacji dopiero po wojnie". Ze spisu cmentarzy opracowanego w 1965 roku przez Kongregację Wyznania Mojżeszowego w Wałbrzychu wynika, że w latach sześćdziesiątych istniały jeszcze dom pogrzebowy oraz ogrodzenie. W dniu 18 listopada 1974 roku władze wydały decyzję o oficjalnym zamknięciu nekropolii. Na części terenu wybudowano hotel.

tekst: K. Bielawski
zdjęcia:
Mieczysław Matoszka

Jelenia Góra - tablica Jelenia Góra - nagrobek na cmentarzu żydowskim Jelenia Góra - nagrobek na cmentarzu żydowskim Jelenia Góra - macewa na cmentarzu żydowskim Jelenia Góra - cmentarz żydowski
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Jeleniej Góry i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas