Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
KOŁBIEL   English text

Początki osadnictwa żydowskiego w Kołbieli przypadają zapewne na koniec XVIII wieku. Wiadomo, że w 1820 roku w miejscowości żyło 125 wyznawców judaizmu. Dziewiętnasty wiek to okres burzliwego przyrostu liczby kołbielskich Żydów. Wydany w 1883 roku "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" opisując Kołbiel podawał: "w 1861 roku było tu 36 domów, 619 mieszkańców (505 Żydów); obecnie 50 domów, 800 mieszkańców (600 Żydów)". W 1909 roku w mieście żyło już 2.077 osób pochodzenia żydowskiego, co stanowiło około 89% wszystkich mieszkańców.

Można przypuszczać, że w tym niewielkim sztetl wielu zwolenników miał chasydyzm. Jednym ze śladów po kołbielskich chasydach jest znajdujący się w Otwocku grób zmarłego w 1934 r. Mordechaja Zewa syna Mosze Eliakima, na którego macewie zapisano, iż był on potomkiem cadyka z Lublina, Elimelecha z Leżajska i Magida z Kozienic, czyli największych postaci polskiego chasydyzmu.

Okres I wojny światowej i późniejszy kryzys gospodarczy przyczynił się jednak do spadku liczby Żydów w Kołbieli. Wielu z nich opuściło miasto w poszukiwaniu lepszych perspektyw. Podczas II wojny światowej, w 1941 roku w Kołbieli utworzono getto. Zamknięto w nim także uchodźców i przesiedleńców z innych miejscowości. W dniu 27 września 1942 r. wszyscy mieszkańcy getta zostali deportowani do obozu zagłady w Treblince.

Mapa okolic Kołbieli z 1936 r. z zaznaczonym położeniem cmentarza żydowskiego.
Źródło: Archiwum Map Wojskowego Instytutu Geograficznego
Cmentarz żydowski w Kołbieli zlokalizowany jest w lesie na północ od miasta. Można dojść do niego ul. Kilińskiego, a następnie polną drogą wiodącą od zachodniej strony lasu. Starsi mieszkańcy pobliskich posesji twierdzą, że cmentarz był "duży", przetrwał wojnę i został całkowicie zniszczony dopiero po wyzwoleniu. Przytoczmy tu fragment listu, jaki do naszej Redakcji przysłał jeden z dawnych mieszkańców Kołbieli: "Latem 1944 roku cmentarz był wykorzystany jako przyczółek obronny przez wojsko, najprawdopodobniej radzieckie. Śladem tych walk są wciąż widoczne okopy. Z pewnością już wtedy rozpoczął się proces jego niszczenia. Powszechnie wiadomo, że macewy z cmentarza zostały skradzione przez niektórych mieszkańców Kołbieli z przeznaczeniem na cele budowlane, część nagrobków użyto do odbudowy mostków nad kanałami melioracyjnymi - jeszcze dziś bez trudu można je odnaleźć".
Kołbiel - macewa nagrobek na cmentarzu żydowskim w Kołbieli Kołbiel - dolna część macewy
Macewy na cmentarzu żydowskim w Kołbieli (zdjęcia: K. Bielawski)

Granice cmentarza są zatarte. W południowej części nekropolii można odnaleźć macewę zachowaną w zaskakująco dobrym stanie. Umieszczone na niej hebrajskie epitafium głosi: "Tu spoczywa młody mąż, sprawiedliwy i prawy, bogobojny, podążał ścieżkami Tory i modlił się każdego dnia w zgromadzeniu, nasz nauczyciel i pan Izaak syn pana Abrahama Dawida ha-Lewi zmarł 23 tamuz roku 698 według małej rachuby. Niech jego dusza zostanie włączona w wieniec życia wiecznego". (tłum. Anna Kulpa. 23 tamuz (5)698 r. = 22 lipca 1938 r.). W zwieńczeniu macewy wyrzeźbiono dzban - symbol umieszczany na grobach potomków rodu Lewiego. Tuż obok oparte o drzewa stoją dwa fragmenty innych nagrobków: na jednym z nich można odczytać personalia zmarłego ("Mosze syn Gerszona ha-Lewi, błogosławionej pamięci Sztejman"), na drugim widoczna jest jedynie część ornamentyki tworzącej obramowanie steli. Kilkadziesiąt metrów dalej w kierunku zachodnio-północnym na niewielkiej polanie znajduje się kilkadziesiąt odłamków potłuczonej macewy z piaskowca. Z dużą dozą pewności możemy przyjąć, że wszystkie wyżej opisane nagrobki zostały przemieszczone i nie znajdują się nad właściwymi miejscami pochówku.

Jedną z macew z Kołbieli przed laty zabezpieczono w magazynach Żydowskiego Instytytu Historycznego w Warszawie.

tekst: K. Bielawski

Kołbiel - cmentarz żydowski zniszczone groby na cmentarzu żydowskim w Kołbieli macewy z Kołbieli
Kołbiel - kirkut zniszczony cmentarz żydowski w Kołbieli Kołbiel - zdewastowany żydowski cmentarz
Cmentarz żydowski w Kołbieli (zdjęcia: Zbigniew Niziński)
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Kołbieli i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz
z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim. Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas