Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
KÓRNIK  

Początki osadnictwa żydowskiego w Kórniku toną w mrokach dziejów. Według zapisu w "Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust", pierwsze wzmianki o Żydach z Kórnika pochodzą z końca XVII wieku. Z kolei M. Horn w swym opracowaniu zatytułowanym "Najstarszy rejestr osiedli żydowskich w Polsce" podaje, że już w 1507 roku kórniccy Żydzi płacili podatek koronacyjny. Wiadomo, że w 1674 roku w miejscowości mieszkało szesnaście osób narodowości żydowskiej. Podstawą ich utrzymania był handel oraz rzemiosło. Wielu kórnickich Żydów trudniło się krawiectwem. Istotny rozwój społeczności żydowskiej Kórnika przypadł na pierwszą połowę XIX wieku. W 1837 roku w mieście żyło 1.158 wyznawców judaizmu, a trzy lata później ich liczba sięgnęła 1.170 osób, co stanowiło 44% wszystkich mieszkańców. Później liczebność kórnickich Żydów zaczęła spadać. W 1871 roku było ich w mieście 399, a w 1910 roku już tylko dziewięćdziesięciu dwóch. Wielu z nich wyjechało do Niemiec i Ameryki. W przededniu wybuchu II wojny w mieście według różnych szacunków pozostało od trzydziestu do pięćdziesięciu osób pochodzenia żydowskiego. Naziści deportowali ich do Łodzi i Kalisza. Zapewne wszystkich pochłonęło piekło Holocaustu.

Kilka słów poświęćmy synagodze w Kórniku. Została ona erygowana w 1767 roku przez hrabinę Teofilę z Działyńskich Szołdrską-Potulicką. Był to obiekt drewniany, dzięki ciekawemu wystrojowi wewnętrznemu bóżnica stanowiła jeden z najciekawszych obiektów żydowskiej architektury w Polsce. Czterospadowy dach skrywał prostokątne wnętrze. Dolna część synagogi przeznaczona była dla mężczyzn, górna galeria stanowiła babiniec, czyli część dla kobiet. Synagoga została doszczętnie zburzona przez nazistów w 1940 roku. Dziś o jej istnieniu przypomina pasaż, którym niegdyś Żydzi przechodzili z rynku na modlitwy, ze względu na swe rozmiary (1,5 x 10 metrów) potocznie zwany "Uchem Igielnym". Nad wejściem zachował się napis w języku hebrajskim i niemieckim o treści: "Oto jest brama Odwiecznego, wchodzą tędy sprawiedliwi". Pasaż został w 1979 roku odnowiony staraniem lokalnych społeczników. Na drzwiach wejściowych umieszczone dwie tablice, informujące o synagodze i wiodącym do niej przejściu. Kliknij tu, by zobaczyć archiwalne zdjęcia synagogi.

Kórnik - Ucho Igielne
"Oto jest brama Odwiecznego, wchodzą tędy sprawiedliwi"

Cmentarz żydowski w Kórniku założono na obrzeżach miasta, u zbiegu ul. Średzkiej i ul. Parkowej. Jego lokalizację można odnaleźć na mapie okolic Kórnika z 1934 roku. W 1941 roku nekropolia została zniszczona przez nazistów. Cenniejsze, marmurowe nagrobki wywieziono, pozostałe na rozkaz hitlerowców wykorzystano do umacniania brzegów rowów i budowy chodników. W czasach PRL na terenie cmentarza powstało arboretum Instytutu Dendrologii. W latach sześćdziesiątych rozebrano budynek, służący przed wojną jako dom przedpogrzebowy.

W 1981 roku podczas przebudowy ul. Reja wykopano kilkadziesiąt fragmentów macew, pochodzących z miejscowego cmentarza żydowskiego. Działacze Kórnickiego Towarzystwa Kulturalnego postanowili złożyć je we wspomnianym uprzednio przejściu do synagogi. Później dołączyły do nich nagrobki odnalezione w innych punktach miasta, między innymi przy ul. Wojska Polskiego i ul. Poprzecznej. Były to większości płyty nagrobne z przełomu XIX i XX wieku, wykonane z granitu, piaskowca i marmuru, z inskrypcjami w językach hebrajskim i niemieckim. Na niektórych macewach zachowały się ślady polichromii.

Oficjalne otwarcie lapidarium odbyło się w dniu 6 maja 1984 roku, podczas Święta Kwitnącej Magnolii. Jerzy Fogel, współzałożyciel Kórnickiego Towarzystwa Kulturalnego i inicjator budowy lapidarium, w swym liście do Społecznego Komitetu Opieki nad Cmentarzami i Zabytkami Kultury Żydowskiej pisał: "Wnętrze udostępnia się do zwiedzania tylko w wyjątkowych przypadkach. Obiekt ten nie ma charakteru muzealnego, ani też nie aspiruje do roli pomnika martyrologii Żydów polskich (...). Główną przesłanką zorganizowania lapidarium był aspekt humanitarny". Co roku w dniu katolickiego Święta Zmarłych otwierane są drzwi do pasażu, zapalane są znicze. W ten sposób mieszkańcy Kórnika dają dowód pamięci o swoich dawnych żydowskich sąsiadach.

tekst: K. Bielawski
zdjęcie: Jacques Lahitte

Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Kórnika i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas