Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
MILÓWKA    

Pierwsze wzmianki o Żydach zamieszkujących Milówkę pochodzą z drugiej połowy XIX wieku. Jest to protokół z założycielskiego posiedzenia Wydziału Straży Ogniowej Ochotniczej, datowany na dwudziestego siódmego sierpnia 1889 r., który wymienia dwa nazwiska miejscowych kupców żydowskich: Zygmunta Silbersteina, pełniącego funkcję zastępcy naczelnika Straży i Samuela Silbersteina, sprawującego funkcję skarbnika. Rozwój Milówki w owym okresie, a także nasilone osadnictwo żydowskie w tej miejscowości, były powiązane z otwarciem w 1884 r. linii kolejowej Żywiec - Zwardoń.

Piętnastego czerwca 1894 r. została w Milówce zatwierdzona Izraelicka Gmina Wyznaniowa. Obejmowała ona nie tylko samą Milówkę, ale i Kamesznicę, Juszczynę, Żabnicę, Nieledwie i kilka innych pobliskich miejscowości. Oprócz przełożonego i jego zastępcy, nad prawidłowym funkcjonowaniem gminy czuwał sześcioosobowy organ zwany zwierzchnością wyznaniową. Do końca XIX wieku Żydzi posiadali już własny cmentarz, rytualna ubojnię bydła i drobiu, a także synagogę. Bożnica mieściła się w pobliżu mostu na Sole, przy dzisiejszej ul. Grunwaldzkiej; była murowana i posiadała na piętrze część wydzieloną dla kobiet. Żydzi zamieszkujący Milówkę w większości byli osobami dobrze wykształconymi. Byli wśród nich lekarze (Roosenvelt, Erna Silbertein), adwokaci (Clare Salamon, Szteier). Aż do dwudziestolecia międzywojennego dziewięćdziesiąt procent handlu i część rzemiosła skupiały się w rękach żydowskich mieszkańców Milówki. Prowadzili oni ponadto karczmy (m.in. Kaufman, Goldberg, Faber, Wulkan), które w owym czasie pełniły funkcję ośrodków życia towarzyskiego i społecznego. Karczmy, jak i prowadzone przez ludność żydowską pokoje gościnne, stały się w następnych latach podwalinami pod przemysł turystyczny w regionie.

W okresie międzywojennym w Milówce mieszkało około dwustu czterdziestu osób wyznania mojżeszowego, co stanowiło niecałe dziesięć procent mieszkańców Milówki. Żydzi byli dobrze zasymilowani z miejscową ludnością, co jednak nie ustrzegło ich przed antysemickimi zajściami. Między innymi w 1938 r. pod wpływem zwolenników endecji doszło do dewastacji sklepów należących do Żydów i kradzieży ich mienia. Wraz z nadejściem niemieckich wojsk okupacyjnych w 1939 r. los ludności żydowskiej - również w Milówce - został przesądzony. Ci, którym nie udało się wyemigrować, zostali wywiezieni do gett na terenie Śląska, a następnie do KL Auschwitz-Birkenau. Po wojnie do Milówki nie powrócił na stałe ani jeden Żyd.

Cmentarz żydowski w Milówce powstał około 1891 roku. Został zlokalizowany w północnej części wsi przy drodze do Kamesznicy, na stoku z lewej strony mostu na Sole. Ma kształt prostokąta, a jego powierzchnia wynosi około 0,5 hektara. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1892 r. i należy do Sary Brechner. Większość macew wykonana jest z lastriko, ale znajdują się tu także nagrobki z granitu, wapienia i piaskowca. Na tablicach inskrypcyjnych widnieją napisy w języku hebrajskim, niemieckim, jidisz oraz polskim. Pochówki odbywały się tu do 1939 r. Podczas wojny teren nekropolii przecinały okopy, a większość macew uległa zniszczeniu w czasie działań wojennych.

Przez niemal pięćdziesiąt lat od zakończenia wojny cmentarz ów niszczał. Dopiero w latach dziewięćdziesiątych z inicjatywy i częściowo z funduszy pana Saltona (syna Bernarda Salomona), dawnego mieszkańca Milówki, któremu udało się wyemigrować do Stanów Zjednoczonych, rozpoczęto prace porządkowe na terenie nekropolii. Obecnie cmentarz otoczony jest otynkowanym murem z cegły, posiada metalową bramę (z symbolami gwiazdy Dawida i menory), a macewy zostały poustawiane. Zachowało się około stu całych i mniej więcej dwadzieścia rozbitych nagrobków. Niestety nie wszystkie z nich stoją na swym pierwotnym miejscu. W centralnej części nekropolii ustawiono granitowy pomnik z napisem: "Pamięci Żydów Milówki, Rajczy, Kamesznicy, Bł. P. Bernarda Salomona, Obywatela Milówki Syn"

Klucze do bramy cmentarza udostępniają pracownicy Gminnego Ośrodka Kultury przy ul. Dworcowej 1.

W 2012 r. staraniem Sołectwa Milówka została wydana ulotka o cmentarzu. Można ją pobrać klikając tutaj.


tekst: Małgorzata Frąckowiak
Podziękowania dla p. Jana Jagielskiego za udostępnienie materiałów
z archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego

Cmentarz żydowski w Milówce Milówka - macewy Macewy w Milówce
foto: Jacques Lahitte foto: Jacques Lahitte foto: Jacques Lahitte foto: Jacques Lahitte
Milówka - cmentarz żydowski Milówka - macewa Macewa w Milówce
foto: Magda Płoszaj foto: Magda Płoszaj foto: Magda Płoszaj foto: Magda Płoszaj
kirkut w Milówce Milówka - kirkut Milówka - macewa
foto: Magda Płoszaj foto: Magda Płoszaj foto: Magda Płoszaj foto: Magda Płoszaj
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Milówki i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas