Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
NAREWKA  

Narewka to mała miejscowość na wschodzie Polski, malowniczo położona na skraju Puszczy Białowieskiej. Przed wybuchem II wojny światowej większość jej mieszkańców stanowili Żydzi. Razem z nimi mieszkali tu prawosławni i katolicy; Polacy i Białorusini. Gmina żydowska posiadała mykwę, drewnianą synagogę, w której mieścił się też cheder oraz położony za miasteczkiem, na wzgórku, cmentarz.

Druga wojna światowa przyniosła zagładę społeczności żydowskiej w Narewce. W 1939 roku miasteczko zajęli Rosjanie. Tomasz Wiśniewski w swojej świetnej książce zatytułowanej "Jewish Bialystok and surroundings in Eastern Poland" pisze: "Podczas radzieckiej okupacji w latach 1939 - 1941, drewniana synagoga została przekształcona w magazyn zboża, co wywołało takie oburzenie wśród Żydów, że sami podpalili świątynię". W 1941 roku miasto przeszło w ręce hitlerowców. Część Żydów zamordowano nieopodal miasteczka, w lesie koło Zabłotczyzny, pozostałych - w obozie zagłady w Treblince. Od tego czasu na ulicach miasteczka nie słychać już języka jidysz.

Cmentarz żydowski w Narewce powstał w XIX wieku. Położony jest kilkaset metrów za miejscowością, na niewielkim wzniesieniu po lewej stronie drogi na Olchówkę. W sosnowym lesie na powierzchni jednego hektara znajdziemy około 100 - 150 macew, w większości kamiennych, wśród których uwagę zwraca płyta nagrobna z labradorytu, rzadkiego kamienia, pochodzącego z Kaukazu. Zachował się fragment ogrodzenia, którego budowę zakończoną dwa tygodnie przed wybuchem II wojny światowej. Cmentarz ten służył jako miejsce pochówku także Żydów z Białowieży.

Słowa uznania należą się współredagującemu nasz serwis kapitanowi Służby Więziennej Arturowi Cyrukowi, który zainicjował prace porządkowe na terenie tej nekropolii. Prace wykonują skazani z Aresztu Śledczego w Hajnówce, zgodnie z tradycją żydowską i pod nadzorem Komisji Rabinicznej do Spraw Cmentarzy w Warszawie. Dzięki współpracy z Gminą Wyznaniowa Żydowską, aresztanci mieli także okazję wysłuchać bardzo ciekawego wykładu p. Aleksandra Wąsowicza na temat kultury żydowskiej. Od tamtego okresu skazani wraz z opiekunem regularnie dbają o stan nekropolii. W lipcu 2006 roku za restaurację cmentarza żydowskiego w Narewce kpt Artur Cyruk został nagrodzony dyplomem Ambasady Izraela.

Warto dodać, że miejscem straceń i zbiorową mogiłą Żydów Narewki opiekują się uczniowie z miejscowej szkoły podstawowej.

O cmentarzu w Narewce i działalności Artura Cyruka możesz też przeczytać na poniższych stronach:
http://www.wasbel.hajnowka.pl/aktualnosci/2005/lipiec/13/z.php
http://www.hajnowka.pl/aktualnosci/2005/czerwiec/12/z.php
http://serwisy.gazeta.pl/wyborcza/1,68586,3485293.html
Przeczytaj też o realizowanym w Narewce programie "Przywróćmy pamięć"
Poniżej zamieszczamy dwa krótkie filmy z cmentarza żydowskiego w Narewce

FILM 1 * FILM 2 * FILM 3
oraz miejsca straceń Żydów z Narewki
Lokalizacja cmentarza wg GPS: N 52.83402778 E 23.77550833

W dniu 31 października 2006 r. do Narewki przyjechała grupa młodzieży z Izraela. Organizatorem przyjazdu był Pan Meir Stilo, który regularnie organizuje tego typu wyjazdy dla młodzieży żydowskiej. Rodzina opiekuna grupy pochodziła z Narewki, ta podróż to dla niego poszukiwanie śladów swoich bliskich, a dla młodzieży nieoceniona lekcja historii i pamięci. Młodzież z wielkim zapałem brała udział w pracach na cmentarzu. Warta odnotowania jest pomoc miejscowych władz, które zapewniły narzędzia i transport do wywozu uprzątniętych śmieci. Cmentarz nie jest zaśmiecony, niestety coraz bardziej zarasta, a stare nagrobki chylą się coraz bardziej ku ziemi. Młodzież z Izraela odczytywała napisy na macewach, ze wzruszeniem odczytując imiona tych, którzy odeszli, a o których nie wolno zapomnieć.
Narewka - cmentarz żydowski Narewka - macewa Narewka - macewa Macewa w Narewce
     
zdjęcia: Dawid Sibila
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe jest wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
Tłumaczenia inskrypcji z wybranych macew (zdjęcia: Artur Cyruk):
Tu została pochowana dusza droga, zacna i prawa (...) nasze (strapienie, pustka, spustoszenie) dzień, w którym zostałaś od nas oddzielona 12 siwan (5)687. Szanowny pan, pan Naftali syn pana Cwi (Jona) błogosławionej pamięci Słonimski. Niech jego dusza zostanie zawiązana w węzeł życia. Wyróżnione litery pięciu pierwszych wersów tworzą imię Naftali. Data śmierci: 12 czerwca 1927 r.
Tu została pochowana dusza droga, zacna i prawa (...) nasze (strapienie, pustka, spustoszenie) dzień, w którym zostałaś od nas oddzielona 12 siwan (5)687. Szanowny pan, pan Naftali syn pana Cwi (Jona) błogosławionej pamięci Słonimski.
Niech jego dusza zostanie zawiązana w węzeł życia.
Wyróżnione litery pięciu pierwszych wersów tworzą imię Naftali.
Data śmierci: 12 czerwca 1927 r.
Tu został pochowany sędziwy starzec, rozumny, w handlu bardzo sumienny. Prawy i zacny, uczony w Torze. Jego ręka zawsze otwarta do ubogiego. Szanowany i mądry pan (Sarna) Dawid Grabarski, syn pana Joela (Hilela) Lewity. Zmarł 21 dnia miesiąca Adar I roku (5)679. Niech jego dusza zostanie zawiązana w węzeł życia. Data śmierci: 21 lutego 1919 r.
Tu został pochowany sędziwy starzec, rozumny,
w handlu bardzo sumienny. Prawy i zacny, uczony w Torze.
Jego ręka zawsze otwarta do ubogiego. Szanowany i mądry pan (Sarna) Dawid Grabarski, syn pana Joela (Hilela) Lewity.
Zmarł 21 dnia miesiąca Adar I roku (5)679.
Niech jego dusza zostanie zawiązana w węzeł życia.
Data śmierci: 21 lutego 1919 r.
Świadkiem ten kopiec (Rdz. 31,52) strumienie łez (...) nasze oczy na śmierć naszego drogiego ojca, męża zacnego i prawego i bogobojnego, szanowane jego wspaniałe imię, nasz nauczyciel, pan, mistrz Aszer Zeew, syn naszego nauczyciela, pana Menachema Mendla, zmarł wieczorem w początku miesiąca Elul roku (5)672 według rachuby skróconej. Niech jego dusza zostanie zawiązana w węzeł życia. (Data śmierci: 13 sierpnia 1912 r.) Świadkiem ten kopiec (Rdz. 31,52) strumienie łez (...) nasze oczy na śmierć naszego drogiego ojca, męża zacnego i prawego
i bogobojnego, szanowane jego wspaniałe imię,
nasz nauczyciel, pan, mistrz Aszer Zeew, syn naszego nauczyciela, pana Menachema Mendla, zmarł wieczorem
w początku miesiąca Elul roku (5)672 według rachuby skróconej. Niech jego dusza zostanie zawiązana w węzeł życia.
Data śmierci: 13 sierpnia 1912 r.
Tu został pochowany mąż zacny i prawy i bogobojny, wspaniały uczony, nasz nauczyciel, pan, mistrz Aaron, syn pana Arie Ottenstein (Attenstein) z Goniądza zmarł 27 Tamuz (5)614. Niech jego dusza zostanie zawiązana w węzeł życia. (Data śmierci: 23 lipca 1854 r.)
Tu został pochowany mąż zacny i prawy i bogobojny,
wspaniały uczony, nasz nauczyciel,
pan, mistrz Aaron,
syn pana Arie Ottenstein (Attenstein) z Goniądza
zmarł 27 Tamuz (5)614.
Niech jego dusza zostanie zawiązana w węzeł życia.
Data śmierci: 23 lipca 1854 r.
Tu został pochowany starzec, pan Mosze Cwi, syn pana Zeliga, błogosławionej pamięci, zmarł 26 kislew (5)675. Niech jego dusza zostanie zawiązana w węzeł życia. (Data śmierci: 14 grudnia 1914 r.)

Tu został pochowany starzec, pan Mosze Cwi, syn pana Zeliga, błogosławionej pamięci, zmarł 26 kislew (5)675.
Niech jego dusza zostanie zawiązana w węzeł życia.
Data śmierci: 14 grudnia 1914 r.

Tu została pochowana kobieta (...) pani Rejzl, córka pana Jehudy, zmarła 11 Elul roku (5)649 według rachuby skróconej. Niech jej dusza zostanie zawiązana w węzeł życia. (Data śmierci: 7 września 1889).
Tu została pochowana kobieta (...) pani Rejzl, córka pana Jehudy, zmarła 11 Elul roku (5)649 według rachuby skróconej.
Niech jej dusza zostanie zawiązana w węzeł życia.
Data śmierci: 7 września 1889
Tu została pochowana nasza droga matka, korona naszej głowy, kobieta cnotliwa (i) poważana, pani Chaja Fejgil, córka pana Jeruszy, błogosławionej pamięci (K)opstein. Zmarła w środę 9 Adar I roku (5)682 według rachuby skróconej. Niech jej dusza zostanie związana w węzeł życia. (Data śmierci: 9 marca 1922 r.)
Tu została pochowana nasza droga matka, korona naszej głowy, kobieta cnotliwa (i) poważana,
pani Chaja Fejgil, córka pana Jeruszy,
błogosławionej pamięci (K)opstein.
Zmarła w środę 9 Adar I roku (5)682 według rachuby skróconej. Niech jej dusza zostanie związana w węzeł życia.
Data śmierci: 9 marca 1922 r.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas