Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
NUR

Początki osadnictwa żydowskiego w Nurze (w języku jidysz: Danir) toną w mrokach dziejów. Wiadomo, że w 1808 roku w miejscowości żyło dziesięciu wyznawców judaizmu, choć zapewne Żydzi byli tu obecni już wcześniej. Podobnie jak w innych miastach Mazowsza, także w Nurze istotny rozwój liczebny społeczności żydowskiej przypadł na XIX wiek. W 1827 roku w Nurze mieszkało dziewięćdziesięciu Żydów. Ich liczba do 1857 roku wzrosła do 239 osób, co stanowiło 29,1% całej populacji miejscowości. Można przypuszczać, że tak duży przyrost był spowodowany w dużym stopniu ówczesną polityką rugowania Żydów ze wsi. W tym okresie w Nurze powstała żydowska gmina wyznaniowa. Autorzy dziewiętnastowiecznego "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" opisując Nur podali, że w 1860 roku w miejscowości było: "80 domów, 813 mieszkańców, w tem 299 Żydów".

Na przełomie XIX i XX wieku zapewne wielu nurskich Żydów opuściło swój rodzinny sztetl i wzięło udział powszechnej w tym czasie emigracji zarobkowej do Ameryki. Na zmniejszenie liczebności tej społeczności wpłynęła też I wojna światowa. O ile w 1909 roku w Nurze mieszkało 486 Żydów, to w przeprowadzonym w 1921 roku spisie powszechnym już tylko czterystu mieszkańców tej miejscowości zadeklarowało pochodzenie żydowskie.

Drewniana synagoga usytuowana była na nadbużańskiej skarpie, naprzeciwko obecnego Urzędu Gminy. Po synagodze nie ma dziś śladu, zachował się jedynie pobliski drewniany budynek, mieszczący niegdyś mykwę.

Po wybuchu II wojny światowej Nur początkowo został zajęty wojska niemieckie, które w dniu 28 września 1939 roku - na mocy postanowień paktu Ribbentrop-Mołotow - przekazały miejscowość Związkowi Radzieckiemu. Nur stał się jednym z punktów tranzytowych, wykorzystywanym do przerzutu żydowskich uchodźców szukających schronienia w radzieckiej strefie. W lipcu 1940 roku Rosjanie podjęli decyzję o przesiedleniu Żydów z Nuru do pobliskiego Ciechanowca. Po agresji Hitlera na Związek Radziecki, nurscy Żydzi zostali zamknięci w getcie w Ciechanowcu, skąd później trafili do obozu w Treblince. Holocaust przeżyli nieliczni.

Nur - cmentarz żydowski Nur - cmentarz żydowski Nur - cmentarz żydowski Nur - cmentarz żydowski

Cmentarz żydowski w Nurze położony jest w lesie, około dwóch kilometrów od miejscowości, u zbiegu ul. Czyżewskiej z drogą do Łomży. Jego lokalizację można odnaleźć na mapie okolic Nura z 1936 roku. Nekropolia powstała zapewne w XIX wieku, wraz z ukonstytuowaniem się miejscowego kahału. Do dziś nie zachowały się żadne macewy. Wichry historii przetrwał jedynie fragment dawnego muru cmentarnego. Na terenie cmentarza można odnaleźć pojedyncze kamienie, stanowiące zapewne część obmurowania grobu. Starsi mieszkańcy pamiętają jeszcze ustawione na grobach kamienne płyty z napisami. Po wojnie większość betonowego muru oraz nagrobki wykorzystano do wypełniania fundamentów.

tekst: K. Bielawski
zdjęcia: Franciszek Cwalina
Dział o cmentarzu w Nurze powstał we współpracy z Redakcją Portalu Ziemi Nurskiej
Więcej informacji o Żydach z Nuru znajdziesz na stronie www.geocities.com/Heartland/Park/9749/nur.html

Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Nuru i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas