Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
OSTRÓW MAZOWIECKA

Na przestrzeni dziejów gmina żydowska w Ostrowi Mazowieckiej posiadała dwa cmentarze. Pierwszy cmentarz powstał na gruncie pomiędzy dzisiejszymi ulicami Broniewskiego i Targową. Nie znamy daty jego założenia. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego na swojej stronie internetowej fakt ten datuje na koniec XVII wieku, choć bardziej prawdopodobne jest, iż cmentarz powstał w końcu kolejnego stulecia, razem z miejscową gminą wyznaniową. W wyniku zniszczeń z okresu drugiej światowej oraz dewastacji w okresie PRL, do dziś na cmentarzu nie zachowały się żadne nagrobki, a jego teren przeznaczono na plac targowy.

Ostrów Mazowiecka - teren cmentarza żydowskiego
Teren starego cmentarza żydowskiego (foto: Aleksander Wąsowicz)

Zapewne w początkach XX wieku, wobec zapełnienia dotychczasowego miejsca pochówku, Żydzi z Ostrowi Mazowieckiej zostali postawieni przed koniecznością założenia nowego cmentarza. Powstał on na południe od miasta, na działce o powierzchni około dwóch hektarów i kształcie zbliżonym do trójkąta, przy obecnej ul. Wołodyjowskiego, w pobliżu skrzyżowania z ul. Piaskową. Również ta nekropolia została niemal doszczętnie zniszczona, a jej teren z czasem porósł las. Jak informuje nasz korespondent po wizycie na cmentarzu w lutym 2009 roku, "nierówna, pofałdowana powierzchnia wygląda na przekopaną; pod warstwą igliwia można odnaleźć kamienne pozostałości, stanowiące zapewne fragmenty nagrobków".

Macewa przerobiona na tarczę szlifierską, znaleziona w Ostrowi Mazowieckiej w 2016 r.
(fot. Krzysztof Wrzosek)

Z zachowanych archiwalnych zdjęć wiemy, że na cmentarzu znajdowało się stosunkowo wiele macew, których większość pokrywały polichromie, tak charakterystyczne dla małomiasteczkowych kirkutów. W ostatnim czasie w Ostrowi Maz. odnaleziono kilka płyt nagrobnych - część z nich wciąż nosi ślady malatury. Zdjęcia tych macew można znaleźć na stronie www.ostrow-mazowiecka.com.
Teren nowego cmentarza żydowskiego (foto: Piotr Żaczek)
Niektórzy starsi mieszkańcy Ostrowi Mazowieckiej pamiętają jeszcze ten cmentarz i dokonywane na nim pogrzeby. Zacytujmy tu fragment wspomnień Andrzeja Franciszka Pęzińskiego, który w swoim artykule opublikowanym na łamach "Ostrowskiego Tygodnika Powiatowego" ("Wspomnienia i refleksje ostrowiaka", nr. 120/29 z dn. 18 lipca 2002 r.) opisuje ceremonie pogrzebowe w Ostrowi Maz.: "Pogrzeby zmarłych osób żydowskich odbywały się zwykle przy udziale zawodowej płaczki. Ciało zmarłej osoby leżało na marach. Zawinięte było w białe płótno. (.....) Mary wsuwano do pogrzebowego wozu pociąganego przez konia. Żydowska płaczka z rozpuszczonymi włosami rzucała się na drzwi pogrzebowego wozu i biegnąc za nim czyniła lament".
macewa cadyka z Ostrowi Mazowieckiej
Macewa Jozuego z Ostrowi Maz. na cmentarzu żydowskim w Warszawie (foto: K. Bielawski)

Warto wiedzieć, że na cmentarzu żydowskim w Warszawie przy ul. Okopowej (kwatera 12, rząd 22) znajduje się grób zmarłego w dniu 25 kwietnia 1873 r. Jozuego z Ostrowi, syna Salomona Judy Lejba z Łęcznej - rabina i od 1843 roku cadyka w Ostrowi Mazowieckiej, pozostającego pod wpływem Szaloma z Bełza. Na jego macewie umieszczono hebrajską inskrypcję o treści: "Tu pochowany pan, nasz nauczyciel, pan i mistrz Jozue z Ostrowi, pamięć błogosławiona na życie w świecie przyszłym, syn pana sprawiedliwego, naszego nauczyciela, pana i mistrza Salomona Judy z Łęcznej, pamięć sprawiedliwego błogosławiona na życie w świecie przyszłym. Zmarł w piątek, w przededniu soboty 28 nisan 633 roku według skróconej rachuby. Niech jego dusza będzie związana w wieniec życia wiecznego. Po cztery łokcie ze wszystkich stron nie chować nikogo, gdyż taki był jego testament. Grunt z czterema łokciami ze wszystkich stron wykupiono na wieczność". Po prawej stronie nagrobka Jozuego znajduje się macewa jego zięcia Izaaka Jakuba, cadyka z Białej Rawskiej; a po lewej - macewa Meira Salomona Judy z Międzyrzecza, syna Izaaka Jakuba.


tekst: K. Bielawski
Więcej informacji o Żydach z Ostrowi Maz.
znajdziesz na stronie www.ostrow-mazowiecka.com
Kliknij tu, by przeczytać pełen tekst zeznań Heleny Najmark
o czasach Zagłady w Ostrowi Maz.

Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Ostrowi Maz. i ich nekropoliach.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają te cmentarze z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
. Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas