Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
RYPIN  

Jak podaje "The Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust", pierwsi Żydzi pojawili się w Rypinie w XVI wieku. Zorganizowana gmina żydowska powstała w połowie XVII wieku. Oprócz wielkiej synagogi przy ul. Targowej istniały tu także domy modlitwy licznych w mieście chasydów, pozostających pod wpływem cadyków z Aleksandrowa i Góry Kalwarii. Chasydzi prowadzili również własną jesziwę, czyli szkołę talmudyczną. Nadanie rypińskim Żydom w 1799 roku przywilejów - między innymi prawa swobodnego prowadzenia handlu i nabywania nieruchomości - zaowocowało rozwojem gospodarczym miasta oraz wzrostem liczebności społeczności żydowskiej. Na przestrzeni XIX wieku liczba wyznawców judaizmu Rypinie wzrosła trzykrotnie - od 517 w 1827 roku do 1.706 w 1897 roku. W spisie powszechnym z 1921 roku żydowskie pochodzenia zadeklarowało 2.791 obywateli Rypina.

Po wybuchu II wojny światowej wielu żydowskich mieszkańców Rypina uciekło na wschód. Część pozostałych w mieście Żydów zabito w okolicach miasta. Innych zmuszono do opuszczenia miasta i przeniesienia się do gett w Płońsku, Mławie, Ciechanowie i innych miejscowościach. Większość z nich zginęła. Emanuel Ringelblum, kronikarz warszawskiego getta, tak opisał śmierć rypińskiego rabina Natana Nutkiewicza, zabitego na Umschlagplatz: "Rabin Nutkiewicz z Rypina był przed wojną aktywnym działaczem syjonistycznym. Odbył podróż do Ameryki w sprawach szkolnictwa hebrajskiego. Człowiek o kryształowym charakterze, tolerancyjny wobec ludzi o innych poglądach. Podczas wojny rabin Nutkiewicz pozyskał sympatię wielkich mas uchodźców, dla których wiele zdziałał w Warszawie w charakterze przedstawiciela rypińskiego ziomkostwa oraz członka centrali uchodźców. Ten skromny i szlachetny działacz zebrał znaczną sumę dla żydowskiej organizacji niesienia pomocy. Żył o chłodzie i głodzie, poświęcając swe siły sprawie ogółu. W czasie przesiedlenia na złapali go na Umschlagplatz. Zdając sobie doskonale sprawę, co go czeka w Treblince, stawił opór zbrodniarzom. Wyskoczył z wagonu, do którego go wepchnięto. Ukrainiec z konwoju krzyknął, aby wszedł do wagonu, w przeciwnym razie zastrzeli go. Rabin zdecydowanie odpowiedział: "Strzelaj! Nie wejdę". Ukrainiec zastrzelił go. Nie wiadomo jednak, co się stało z jego ciałem. Znalazł wieczny spoczynek w jednym z masowych grobów, jakich dziesiątki powstały w ostatnim czasie".

Po wyzwoleniu do miasta wróciło kilkudziesięciu z około 280 rypińskich Żydów, którym dane było przeżyć wojnę. Większość z nich wkrótce wyemigrowała.

Gmina żydowska w Rypinie posiadała trzy nekropolie. O pierwszej z nich nie zachowały się żadne wiadomości. Kolejna powstała w XVIII wieku przy tzw. starej elektrowni. Założenie tego cmentarza było zapewne związane z przywilejem z 1799 roku, w którym Żydom zezwolono między innymi na posiadanie własnej nekropolii. Po tym cmentarzu nie ma już dziś śladu.

Najmłodszy cmentarz żydowski w Rypinie powstał prawdopodobnie w XVIII lub XIX wieku, przy obecnej ul. Spokojnej, naprzeciwko posesji nr 72. Nekropolia uległa zniszczeniu podczas drugiej wojny światowej. Nagrobki z cmentarza zostały wykorzystane do prac budowlanych.

W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku dzięki inicjatywie miejscowego społecznika Jana Smolińskiego oraz Benjamina Stencla z Izraela udało się odzyskać część skradzionych macew. W 1990 r. na części działki cmentarnej urządzono w lapidarium, w formie półkolistego muru. Do jego wewnętrznych ścian przytwierdzono kilkadziesiąt macew i ich fragmentów. W centrum wzniesiono obelisk z tablicą z napisem w języku hebrajskim: "Pamiętaj! Albowiem i kamień na murze płacze. Macewy z cmentarza świętej gminy Rypin zostały zbezczeszczone przez niemieckich zbrodniarzy. A ich krew będzie pomszczona, B-g patrzy z góry". Do furtki lapidarium przytwierdzono dwie tablice z napisami w językach polskim i hebrajskim o treści: "Albowiem i kamień na murze płacze. Prorok Habakuk 2.11. Groby poświęcone pamięci zmarłych na cmentarzu żydowskim w Rypinie zostały zbezczeszczone przez zbrodniarzy niemieckich w okresie II wojny światowej. Przelana krew zbrodni nie oczyści, a Pan będzie mieszkał na Syjonie. Prorok 4.21".


tekst: K. Bielawski
zdjęcia: Sylwia Podkowska, Sławomir Topolewski
Kliknij tu, by obejrzeć film video nakręcony na tym cmentarzu
Księgę Pamięci Rypina (w jęz. hebrajskim i angielskim) znajdziesz tutaj:

Rypin - cmentarz żydowski Rypin - macewa Rypin - macewa Rypin - macewa
Rypin - macewa Rypin - macewa Rypin - macewa Rypin - macewa
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Rypina i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas