Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
TUREK    

Pierwsze wzmianki o istnieniu Żydów w Turku pochodzą z 1798 roku. Należeli oni do gminy Dobra, tam też chowali swoich zmarłych. W połowie XIX wieku Żydzi turkowscy posiadali już swoją gminę i cmentarz. W 1857 roku wzniesiono synagogę. W 1897 roku w Turku zamieszkiwało 2.072 osób narodowości żydowskiej, a w 1939 ponad 2330. Wiosną 1940 hitlerowscy utworzyli getto, w którym uwięzili około pięciu tysięcy osób z miasta i okolicy. W październiku 1941 roku wszystkich wywieziono do getta w Kowalach Pańskich, a stamtąd do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.

Cmentarz żydowski w Turku znajduje się na niewielkim wzniesieniu około 4 km od centrum miasta, a około 300 metrów na zachód od ul. Chopina. Obejmuje powierzchnię 0,6 hektara. Na terenie nekropolii nie zachowały się żadne macewy ani ślady po grobach. Datę powstania cmentarza trudno ustalić. Najstarsze nagrobki pochodziły z 1806 roku.

Około połowy XIX wieku wybudowano w pobliżu cmentarza dom przedpogrzebowy i inne budynki, w tym dom noclegowy dla ubogich. Po wojnie dom przedpogrzebowy zamieniono na budynek mieszkalny.

Cmentarz został zamknięty w maju 1941 roku. Rozebrano ogrodzenia i usunięto nagrobki. W tym też czasie została sprofanowana mogiła rabina Pinkasa Węgrowa zmarłego w 1937 roku. Ostatecznego zniszczenia cmentarza dokonano wiosną 1943 roku. Po wojnie teren cmentarza obsadzono drzewami. Od tego czasu aż do roku 2003 nekropolia była nieogrodzona i całkowicie zarośnięta. Jedynym znakiem, że w tym miejscu znajdował się cmentarz żydowski, była żeliwna tablica umieszczona na ogromnym głazie z inicjatywy Muzeum w Koninie: "Cmentarz Żydowski. Teren prawnie chroniony. Uszanuj miejsce spoczynku zmarłych". Obecnie na głazie znajduje się tablica z napisem: "Cmentarz żydowski w Turku został założony w początkach lat 80-tych XIX wieku. W czasie II wojny światowej decyzją władz niemieckich z maja 1941 r. został zamknięty i zlikwidowany".

W 2003 roku cmentarz uporządkowano i ogrodzono siatką. Z przodu - ogrodzenie ażurowe, na dużej bramie gwiazdy Dawida. Od bramy w głąb prowadzi kamienna ścieżka do pomnika w postaci rozciętej na pół macewy, na którym umieszczone są fragmenty rozbitych płyt nagrobnych. Obok niewielki postument z tablicami informującymi, że upamiętnienie cmentarza żydowskiego zawdzięczamy Zarządowi miasta Turek, kopalni Adamów, oraz rodzinom zrzeszonym w Towarzystwie Turkowian w Izraelu. Oficjalnego otwarcia i poświecenia dokonano 25 sierpnia 2003 r.

Dzieki staraniom Muzeum w Koninie, a w szczególności ogromnemu zaangażowaniu dyrektor Łucji Pawlickiej-Nowak, przez szereg lat odzyskiwano z okolicznych miejscowści skradzione macewy. Między innymi odzyskano w dość dobrym stanie macewę rabina Pinkasa Węgrowa z rozbudowaną sceną naczółka o szafę z książkami, stolik, charakterystyczny fotel z podwójnym oparciem i dzban. Macewy te umieszczono początkowo w Muzeum w Koninie, a następnie tworząc lapidarium w zlokalizowanym przed terenem obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.

macewy z cmentarza żydowskiego w Turku lapidarium w Chełmnie nad Nerem w obiektywie Małgorzaty Płoszaj Chełmno nad Nerem - macewy z cmentarza żydowskiego w Turku

Większość międzywojennych macew była polichromowana. Płyta epitafijna niemal zawsze pomalowana była na kolor czarny. Litery imienia były złote, zaś litery tekstu srebrne. Ramki wokół tablicy i naczółka najczęściej są zielone.

Kliknij tu, by obejrzeć archiwalne zdjęcia z cmentarza żydowskiego w Turku
Polecamy też odwiedzenie poniższych stron internetowych:
We remember Jewish Turek!
Księga Pamięci Turka


tekst: Ryszard Bielawski
zdjęcia: Małgorzata Płoszaj, Ryszard Bielawski

Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Turka i ich nekropolii. Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas