Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
WIŃSKO    

Ludność żydowska w Wińsku nigdy nie stanowiła dużej grupy pod względem liczebności. Początek ich osadnictwa w tej miejscowości datuje się na początek XIX wieku, a szczyt rozwoju gminy na latach siedemdziesiąte tegoż stulecia. W 1871 r. Wińsko zamieszkiwało 68 osób pochodzenia żydowskiego, a w kolejnych latach liczba ta tylko spadała. W 1880 r. było to już 58 osób, 1903 r. - dwadzieścia jeden, a w 1937 r. tylko trzynaście

Na początku bytności Żydów w Wińsku nie posiadali własnego domu modlitwy. Zebrania religijne odbywały się w oficynie zajazdu "Pod Czarnym Orłem" ("Schwarzen Adler"), a w latach późniejszych w wynajmowanych pomieszczeniach różnych domów. W 1832 r. gmina nabyła nowe Tory i sprzęt liturgiczny. Z czasem potrzeba posiadania stałego domu modlitwy stała się na tyle paląca, iż podjęto decyzję o budowie synagogi. Wybór lokalizacji padł na działkę przy ówczesnej Junkerstrasse 51. Głównym projektantem został wrocławski architekt Lüdecke, a wykonawcą mistrz ciesielski Wolfsdorffowi i murarz Logisch. W dniu 18 września 1862 r. legnicki rabin Landberg i kantor Schisser dokonali uroczystego poświęcenia świątyni. W 1919 r. do synagogi podłączono gazowe oświetlenie. Niestety koniec świątyni był dość tragiczny - gmina została zmuszona do sprzedania jej w 1938 r. Po drugiej wojnie światowej do Wińska nie powróciła ani jedna osoba żydowskiego pochodzenia.

Cmentarz żydowski w Wińsku znajduje się na zalesionym zboczu niewielkiego wzniesienia przy obecnej ul. Piłsudskiego. Prowadzi do niego długi szpaler drzew. Zgodnie z zarządzeniem władz z 1814 r., ludność żydowska musiała zadbać o założenie własnej nekropolii, jeśli zmuszona była transportować zwłoki na miejsce pochówku odległe ponad 1 milę, czyli 1,6 km. Ziemia pod przyszły cmentarz została zakupiona w 1827 r. przez trzy zamieszkujące wówczas żydowskie rodziny: Markusa Löbela Sachsa, Abrahama Kantera i Jonasa Arrnsteina. Rok później nastąpiło otwarcie nekropolii, a po dwóch latach zbudowano wokół terenu cmentarza drewniany parkan (zastąpiony wkrótce murem kamiennym, a w 1883 r. ceglanym ogrodzeniem). W 1844 r. gmina żydowska zwróciła się do władz miasta z prośbą o pozwolenie na założenie nowego cmentarza, motywując swą decyzję faktem, iż istniejąca nekropolia położona była na terenach podmokłych. Władze jednak odrzuciły ową prośbę. W 1904 r. zakupiono karawan do transportu zwłok. Do 1914 r. na cmentarzu pochowano około 60 osób.

Cmentarz zajmuje powierzchnię około 0,07 ha i jest otoczony częściowo zniszczonym ceglanym murem. Do czasów dzisiejszych nie zachowała się główna brama. W obrębie cmentarza znajduje się około 30 nagrobków. Dominują typowe macewy, pochodzące z drugiej połowy XIX w. Najstarszy nagrobek upamiętnia Jonasa Arrnsteina, zmarłego w dn. 9 maja 1836 r. Inskrypcje są przeważnie dwujęzyczne - niemiecko-hebrajskie.

Od 10 lat cmentarz znajduje się pod opieką Natali Bartczak-Nagler, który prowadzi na nim prace porządkowe. W 2014 r. Natala Bartczak-Nagler napisała pracę magisterską Cmentarz żydowski w Wińsku, powiat Wołów, zawierającą między innymi historię społeczności żydowskiej w Wińsku, opis cmentarza oraz katalog zachowanych nagrobków. Opracowanie w pliku PDF można pobrać klikając tutaj. Polecamy również lekturę artykułu "Uratować pamięć".

 

tekst & zdjęcia: Małgorzata Frąckowiak
Podziękowania dla p. Jana Jagielskiego z Żydowskiego Instytutu Historycznego za udostępnienie materiałów.
Kliknij tu by obejrzeć film video nagrany na tym cmentarzu

nagrobek na cmentarzu żydowskim w Wińsku Macewy w Wińsku Wińsko - macewa Kirkut w Wińsku
nagrobek w formie złamanego drzewa złamane drzewo - symbol przerwenego życia lico macewy Cmentarz żydowski w Wińsku
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Wińska i i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas