Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
ZAGÓRÓW

Zagórow - jako miasto będące własnością klasztorną - przez wiele lat był zamknięty dla osadnictwa żydowskiego. Stan ten uległ zmianie na przełomie XVIII i XIX wieku. W 1808 roku w miejscowości odnotowano obecność 21 żydowskich mieszkańców. Liczba wyznawców judaizmu w Zagórowie wzrastała dynamicznie - o ile w 1827 roku mieszkało tu 187 Żydów, to w 1897 roku w mieście było już 658 osób pochodzenia żydowskiego. Podstawą ich utrzymania były handel i rzemiosło. Wielu z nich zajmowało się handlem produktami spożywczymi, skupowanymi od okolicznych chłopów, Żydzi byli także kapelusznikami, krawcami, szewcami, blacharzami i stolarzami. W 1882 roku oddano do użytku synagogę, wybudowaną dzięki staraniom Abrama Jochimkiewicza i Ajzyka Nelkena. Autorzy opublikowanego w 1939 roku "Almanachu gmin żydowskich" napisali, że jej "gmach i piękne wnętrze są chlubą gminy".

Przed I wojną światową wśród części zagórowskich Żydów zyskały idee syjonistyczne. Wkrótce swoje placówki otworzyły tu "Ha-histadrut Ha-cijonit Be-Polanija" (inaczej Organizacja Syjonistyczna w Polsce) oraz "Hamizrachi". W Zagórowie działały także liczne żydowskie stowarzyszenia o charakterze religijnym, gospodarczym i charytatywnym.

W spisie powszechnym z 1921 roku 807 zagórowian zadeklarowało pochodzenie żydowskie. Kryzys z okresu międzywojennego nie ominął także Zagórowa. Trudne warunki gospodarcze w połączeniu z rosnącą konkurencją wymusiły powstanie w 1920 r. stowarzyszenia, którego celem miała być obrona interesów żydowskich rzemieślników. W lutym 1936 roku w Zagórowie doszło do antysemickich zamieszek. Podczas targu tłum zaczął niszczyć stragany należące do żydowskich kupców i rabować ich towary. Sprawa znalazła swój finał na sali sądowej. Bojkot ekonomiczny trwał jednak nadal, zmuszając część Żydów do znacznego ograniczenia działalności gospodarczej. Sytuacja ta dotkliwie uderzyła także w gminę żydowską, która bilans w 1936 roku zamknęła deficytem i jeszcze przez długi czas zmagała się z problemami finansowymi.

Pod koniec lat trzydziestych rabinem w Zagórowie był Szlomo Grudziński, a przewodniczącym gminy żydowskiej Majer Dessauer. W zarządzie kahału zasiadali też: Szymon Bauman, Lajzer Brysz, Lajzer Wolf-Korn, Eljasz Kronman, Mojsze Jakub Rosenthal, Szloma Sieradzki i Rubin Szafraniecki.

Po zajęciu miasta przez wojska niemieckie w 1939 roku, Żydzi z Zagórowa zostali poddani licznym represjom. Skonfiskowano ich majątek, zmuszano do prac fizycznych na rzecz III Rzeszy, nakazano noszenie Gwiazd Dawida. W lutym 1940 roku część Żydów wywieziono do obozu pracy, a w kilka tygodni później w mieście utworzono getto, w którym stłoczono też przesiedleńców z Goliny, Konina i Słupcy. Łącznie w getcie przebywało około dwóch tysięcy osób. W 1941 roku część mieszkańców getta deportowano do obozów pracy. Pozostałych zamordowano w lesie w pobliżu Kazimierza Biskupiego. Wielu zgładzono w niezwykle okrutny sposób, wpędzając do dołu z wapnem, a następnie zalewając wodą.

Cmentarz żydowski w Zagórowie położony jest w lesie, przy drodze do Imielna. Jego lokalizację zaznaczono na wojskowej mapie okolic Konina z 1935 roku. W wyniku zniszczeń dziś na terenie nekropolii znajdują się jedynie dwa nagrobki: Icchaka syna Jehudy Nelkena, zm. w dn. 03.07.1916 r. oraz jego syna Maurycego Mosze Nelkena, zm. w dn. 21.08.1923 r. - młynarza i właściciela gorzelni w pobliskim Lądku. Kilkanaście lat temu - dzięki zaangażowaniu między innymi Łucji Nowak z Muzeum Okręgowego w Koninie - na cmentarzu ustawiono pamiątkowy kamień z napisem: "Cmentarz żydowski. Teren prawnie chroniony. Uszanuj miejsce spoczynku zmarłych".

tekst: K. Bielawski
Bibliografia:
"Zagórów" - Encyclopedia of Jewish Communities in Poland
Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust

cmentarz żydowski w Zagórowie cmentarz żydowski w Zagórowie cmentarz żydowski w Zagórowie cmentarz żydowski w Zagórowie
foto: Daria Paprzycka foto: Daria Paprzycka foto: Daria Paprzycka foto: Barbara Bajarka
cmentarz żydowski w Zagórowie cmentarz żydowski w Zagórowie cmentarz żydowski w Zagórowie cmentarz żydowski w Zagórowie
foto: Daria Paprzycka foto: Daria Paprzycka foto: Daria Paprzycka foto: Daria Paprzycka
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Zagórowa i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas