Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
ŻUROMIN

Początki osadnictwa żydowskiego w Żurominie przypadają na początek XIX wieku. O ile według spisu z 1808 roku w mieście nie było mieszkańców wyznania mojżeszowego, to w 1827 roku w Żurominie odnotowano obecność 415 osób pochodzenia żydowskiego, którzy stanowili 30,4% całej ludności miasteczka. W ciągu następnych trzydziestu lat liczba ta wzrosła do 579 osób, a udział tej grupy w ogólnej populacji Żuromina osiągnął 37,6%. Początkowo żuromińscy Żydzi podlegali gminie wyznaniowej w Kuczborku. W lipcu 1843 roku Rada Administracyjna Królestwa Polskiego zezwoliła na ukonstytuowanie się w Żurominie samodzielnej gminy wyznaniowej. Z czasem wzniesiono synagogę oraz inne budynki kahalne.

Podobnie jak w innych miastach, także w Żurominie podstawę utrzymania znacznej części ludności żydowskiej stanowiły rzemiosło i handel. Jak podaje "The Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust", niektórzy żuromińscy Żydzi trudnili się handlem zbożem i końmi, wysyłając swój towar nawet do Gdańska. W ich rękach były także garbarnie i młyny. Z pewnością nie wszystkim Żydom wiodło się dobrze - z materiałów archiwalnych wiadomo bowiem, że zwłaszcza w okresie międzywojennym wielu z nich korzystało z pomocy udzielanej przez organizacje charytatywne, między innymi przez Kasę Samopomocy Społecznej.

Podczas spisu powszechnego w 1921 roku tysiąc dziewięćset dwóch żurominian zadeklarowało żydowskie pochodzenie. Żydzi tworzyli wówczas prawie połowę - a dokładnie 48% - całej ludności Żuromina. W miasteczku bardzo aktywne były organizacje syjonistyczne, jak również lewicowy Bund oraz konserwatywna partia Agudat Israel, pozostająca pod wpływem dynastii chasydzkiej z Góry Kalwarii.

Zagłada żuromińskiego sztetl dokonała się stosunkowo szybko. W dniu 8 listopada 1939 roku nad ranem rozległ się ryk syren strażackich. Niemcy nakazali Żydom natychmiastowe zebranie się, a następnie zmusili ich do pośpiesznego opuszczenia miasta. Konwojowana przez nazistów kolumna skierowała się do Nowego Dworu, a potem do Warszawy. Z czasem część Żydów z Żuromina trafiła do gett w Mławie, Legionowie, Łomazach i Jadowie. Większości z nich nie dane było dożyć końca wojny.

Cmentarz żydowski w Żurominie zlokalizowany jest przy ulicy S. Żeromskiego. Nie znamy dokładnej daty powstania tej nekropolii - zapewne założono ją w latach czterdziestych XIX wieku, wkrótce po zorganizowaniu się miejscowej gminy wyznaniowej. Wcześniej Żydzi żuromińscy chowali swych zmarłych na cmentarzu w Kuczborku. Z całą pewnością cmentarz wyznania mojżeszowego w Żurominie funkcjonował już w 1859 roku - z tego okresu zachowały się dokumenty, dotyczące grodzenia istniejącego cmentarza.

W wyniku zniszczeń dokonanych podczas drugiej wojny światowej oraz w latach po wyzwoleniu, przez wiele lat teren cmentarny pozbawiony był nagrobków. Stan cmentarza dobrze scharakteryzował red. Adam Ejnik, pisząc na łamach "Kuriera Żuromińskiego" (wydanie z dn. 30.04.2009 r.) znamienne słowa: "Od dawna wydawał się zapomniany. (....) Zarośnięte wysoką trawą i krzakami pole stało się raczej pijacką meliną niż miejscem wiecznego spoczynku".

Wiosną 2009 roku, dzięki współpracy Żydów wywodzących się z Żuromina oraz Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, ruszyły prace zmierzające do odrestaurowania cmentarza. Nekropolia została ogrodzona i uporządkowana. Uroczyste zakończenie prac miało miejsce w dniu 15 lipca 2009 r. Wzięli w nim udział Żydzi wywodzący się z Żuromina, między innymi 88-letni Szlomo Icek Plotka; przedstawiciele Gminy Żydowskiej w Warszawie i Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego; przedstawiciele lokalnych władz i duchowieństwa oraz mieszkańcy miejscowości. Wkrótce na teren nekropolii wróci macewa, przechowywana dotychczas w miejscowej szkole. Miejmy nadzieję, że uda się też odzyskać kolejne nagrobki, znajdujące się zapewne w różnych punktach miasta.

Jak podaje Sławomir Topolewski na stronie http://stzstz.blogspot.com, w dniu 14 kwietnia 2011 r. na cmentarzu miała miejsce uroczystość odsłonięcia dwóch tablic pamiątkowych, na których wymieniono nazwiska rodzin żydowskich mieszkających w Żurominie przed wojną. Oficjalne odsłonięcie tablic odbyło się w obecności potomków żuromińskich Żydów, którzy przyjechali na tę okazję z USA. Na uroczystość przybyła rodzina Rosenstein ze Stanów Zjednoczonych: 86-letni Parry Rosenstain wraz z żoną Gladys Miller-Rosenstein oraz potomkowie Perrego Tanya Arrakawa-Rosenstein i Neal Rosenstein. Na zaproszenie organizatorów pojawili się starosta żuromiński Janusz Welenc, burmistrz Zbigniew Cezary Nosek, zastępca burmistrza Maria Jędrzejewska. W swoich przemówieniach burmistrz oraz starosta podkreślali głównie zasługi żuromińskich żydów w rozwoju naszego miasta przed wojną. Uroczystość poprowadził Marcin Bartosiewicz z Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Relację z tego wydarzenia można obejrzeć w serwisie Youtube.

tekst: K. Bielawski
Kliknij tu, by obejrzeć film video z tego cmentarza
Bilbliografia:
J. Szczepański "Społeczność żydowska Mazowsza w XIX-XX wieku"
"The Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust"
"Księga Pamięci Żuromina"

Żuromin Żuromin Żuromin Żuromin
Cmentarz w Żurominie jesienią zimą 2009 r. (zdjęcia: Sławomir Topolewski)
Żuromin Żuromin Żuromin Żuromin
Uroczyste zakończenie restauracji cmentarza w dn. 15 lipca 2009 r. (foto: Adam Ejnik - www.ejnik.wordpress.com)
Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Żuromina i ich nekropolii.
Czekamy też na relacje osób, które pamiętają ten cmentarz z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas