Cmentarz żydowski w Żychlinie znajduje się około 600 m na wschód od centrum miejscowości, 90 m na północ od ul. Łukasińskiego. Cmentarz zajmuje działkę o powierzchni około 1,46 ha, na planie zbliżonym do kwadratu.

Data założenia cmentarza nie jest znana. Powstał prawdopodobnie w połowie XVIII w., wraz z ukonstytuowaniem się miejscowego kahału. Wejście znajdowało się od strony południowo-zachodniej.

W 1920 r. niemal cała powierzchnia cmentarza była zajęta przez groby. Gmina żydowska starała się kupić grunt przylegający do cmentarza od strony północnej, jednak jego właściciel żądał wygórowanej kwoty. Przyłączenie działek od strony zachodniej i północnej było niewskazane ze względu na odległość od szosy i terenu zabudowanego, a od wschodu - w związku z możliwością obniżenia wartości działki należącej do Władysława D. W sprawę zaangażowały się władze państwowe i 14 stycznia 1922 r. Naczelnik Państwa Józef Piłsudski podpisał dekret o wywłaszczeniu działki o powierzchni 154,038 prętów i przeznaczeniu jej na cmentarz żydowski. W konsekwencji przyłączenia gruntu, Żydzi w Żychlinie używali określeń "stary cmentarz" i "nowy cmentarz".

W okresie międzywojennym oba cmentarze wraz z budynkami wyceniano na 16000 zł. W 1929 r. w urzędowym Wykazie cmentarzy znajdujących się na terenie miasta Żychlina, w przypadku cmentarza żydowskiego podano: "oparkaniony, w stanie dobrym".

W czasie drugiej wojny światowej rozpoczęła się dewastacja cmentarza. Część macew na rozkaz Niemców wykorzystano do prac budowlanych na terenie miasta. Cmentarz stał się miejscem egzekucji żychlińskich Żydów - rozstrzelano na nim m.in. grupę osób w czasie likwidacji getta oraz pozostawionych do jesieni 1942 r. robotników przymusowych.

Po 1945 r. cmentarz stopniowo niszczał. 25 września 1965 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Żychlinie przyjęło uchwałę o zamknięciu cmentarza o powierzchni 1,33 ha. Zarządzenie w tej sprawie Minister Gospodarki Komunalnej podpisał 22 marca 1966 roku. W 1966 r. Szyja Hamburg, były mieszkaniec Żychlina, w liście do Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego pisał: "Sąsiad tego cmentarza urządził sobie tam pastwisko bydła (....), usiłował uprawiać kawałek cmentarza dla sadzenia kartofli, w tym miejscu, gdzie spoczywają Żydzi pomordowani". Po interwencji ZRWM Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kutnie zażądało od władz Żychlina rozwiązania umowy dzierżawy cmentarza oraz ustawienia tablic informacyjnych z zakazem wypasu zwierząt i kopania rowów.

W 1992 r. dzięki staraniom Mosze Zyslendera na zbiorowym grobie ofiar Zagłady ustawiono pomnik z napisem: "Pamięci naszych braci pochowanych na tym cmentarzu przez setki lat, jak również zamordowanych przez hitlerowskich zbrodniarzy w Chełmnie 1942. Niech Bóg pomści ich krew". W południowej części cmentarza wzniesiono cztery pomniki, do których przymocowano fragmenty odzyskanych nagrobków.

Kilka lat temu z inicjatywy Izraela Meira Gabaja z organizacji Ohele Cadyków ustawiono nagrobek tablicowo-skrzyniowy, upamiętniający cadyka Szmuela Abę z Żychlina, syna Zeliga, potomka Fiszela ze Strykowa, zmarłego 14 września 1879 r. (26 elul 5639 r.).

Cmentarz stanowi własność Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Jego opiekunką jej Bożena Gajewska z Kutna. Od 2024 r. z inicjatywy pastora Stevena Reece'a z The Matzevah Foundation wolontariusze ze Stanów Zjednoczonych, Izraela, Kutna i Żychlina oraz osadzeni w Zakładzie Karnym w Garbalinie prowadzą na cmentarzu prace porządkowe

Cmentarz otacza ogrodzenie z metalowej siatki, z żelazną bramą. Wejście nie jest zamknięte.

Dane osobowe z zachowanych nagrobków na cmentarzu żydowskim w Żychlinie Oprac. Krzysztof Bielawski, 18.04.2019.
Imię hebrajskie	Imię ojca	Nazwisko	Data zgonu	Informacje dodatkowe	Numer zdjęcia
Hebrew name	Father's name	Surname	Date of death	Additional info	Photo file
Izrael Icchak	Szlomo Pinchas		04.11.1915		5309
Miriam Rywka	Mosze Icchak			Ojciec kohen	5310
Mordechaj	Awraham	Grajder	31.12.1916	Data dzienna niepewna. Prawdopodobnie Mordka Grajder, syn Abrama, urodzony 16.02.1836.	5311
Fragment nagrobka, bez danych osobowych					5312
Awraham Meir	Dawid	Bahl (?)	31.08.1869		5313
Fragment nagrobka, bez danych osobowych					5314
Aharon	Jechiel	Mal (?)	14.10.1928		5339
Cwi Hirsz	Szraga Fajwel		03.04.1901	Zmarł w erew Pesach. Data roczna niepewna	5344
Fragment nagrobka, bez danych osobowych				Kobieta	5350
Fragment nagrobka, bez danych osobowych				Mężczyzna	5352
Fragment nagrobka, bez danych osobowych					5454
Hinda Fradel		N[...]?			5356
	Szmuel		5672 (23.09.1911 - 11.09.1912)		5357
Fejga	Jehoszua		21.01.1830		5362
Rywka Ne[...]					5372
				Mąż: Jakow Josef, zmarła 8 aw	5375
Fragment nagrobka, bez danych osobowych					5378
Fragment nagrobka, bez danych osobowych				Mężczyzna	5380
Chana Fradel	Szmuel		29.10.1910		5384
Mosze (?)					5387
Sara Hinka	Chaim Cwi			Mąż Mosze (?)	5392
Fragment nagrobka, bez danych osobowych					5397
Fragment nagrobka, bez danych osobowych					5398
			5666 (30.09.1905 - 19.09.1906)		5399
Bajla					5409
Szlomo Zelman	Aba		02.09.1916		5412
Awraham	Elie[zer]		5 szwat [...]		5421
Szmuel (?)			28.01.1909		5422
Fradel	Jakow Dow	Atklejn (?)	23.08.1914	Mąż Awraham	5424
	Awraham	[...]agowski	5694 (21.09.1933 - 09.09.1934)		5427
Awraham M[..]					5429
Natan Dawid		Helmer		Prawdopodobnie Nusyn Dawid Helmer, syn Abrama, urodzony 14.04.1865.	5433
Liba Rojza		Jastrzębska			5435
Fragment nagrobka, bez danych osobowych					5438
			5693 (01.10.1932 - 20.09.1933)		5439
Mordechaj	Lejbusz	Lemberg	5691 (23.09.1930 - 11.09.1931)		5444
Josef	Elie[zer] (?)				5444
M[...]			21 m[..]	Kobieta	5453
Mordechaj		[...]owski			5457
Aharon		Borensztejn			5461
Rywka	Chaim			Zmarła w podeszłym wieku	5463
Szmuel Aba	Zelig		14.09.1879	Cadyk, potomek cadyka Fiszela ze Strykowa	5294
Menachem Mendel	Mosze		24.12.1859	Data zgonu niepewna	1546
Mordechaj	Menachem		08.02.1932 - 08.03.1932	Zmarł w miesiącu adar I	1551
[...]sza	Bunem (?)	[...]otowska			1551
Jehuda (?)	Rozenberg				1552

tekst: K. Bielawski
Źródło:
AAN, Ministerstwo Gospodarki Komunalnej, sygn. 9/38, Decyzje o zamknięciu cmentarzy i przeznaczeniu
ich na inny cel w województwie łódzkim.
AAN, Prezydium Rady Ministrów w Warszawie, sygn. 2/8/0/3.4/III 1134.22, Kancelaria Cywilna Naczelnika Państwa. Podpisany dekret w przedmiocie wywłaszczenia gruntu
na rzecz rozszerzenia żydowskiego cmentarza grzebalnego w Żychlinie.
Kawski T., Gminy żydowskie pogranicza Wielkopolski, Mazowsza i Pomorza w latach 1918-1942,
Toruń 2007.
Urban K., Cmentarze żydowskie, synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 1944-1966
(wybór materiałów), Kraków 2006.

Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe jest wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.